Previous Verse
Next Verse

Shloka 56

इन्द्रजितः ब्रह्मास्त्र-यागः तथा वानरसेनाविध्वंसः

Indrajit’s Brahmastra Rite and the Crushing of the Vanara Host

तेकेवलंसन्ददृशुशशिताग्रान्बाणान्रणेवानरवाहिनीषु ।मायानिगूढंतुसुरेन्द्रशत्रुं न चावृतंराक्षसमभ्यपश्यन् ।।।।

te kevalaṃ sandadṛśuḥ śaśitāgrān bāṇān raṇe vānaravāhinīṣu |

māyānigūḍhaṃ tu surendraśatruṃ na cāvṛtaṃ rākṣasam abhyapaśyan ||

യുദ്ധത്തിൽ വാനരസൈന്യം കണ്ടത് ചന്ദ്രശിഖരസമമായ തീക്ഷ്ണാഗ്രബാണങ്ങൾ മാത്രം പെയ്യുന്നതായിരുന്നു; മായയിൽ മറഞ്ഞ സുരേന്ദ്രശത്രുവായ രാക്ഷസനെ അവർ കണ്ടില്ല, എങ്കിലും അസ്ത്രങ്ങൾ അവരെ തട്ടി വീണു.

तेthey
ते:
कर्ता (Karta/Agent)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम् (Nominative plural, masc.)
केवलम्only
केवलम्:
क्रियाविशेषणम् (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootकेवल (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formक्रियाविशेषण-अव्ययम् (adverb)
सन्ददृशुःsaw
सन्ददृशुः:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootसम् + दृश् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः बहुवचनम् (3rd pl.)
शशि-ताग्रान्moon-white-pointed / bright-tipped
शशि-ताग्रान्:
विशेषणम् (Adjectival to Karma)
TypeAdjective
Rootशशि (प्रातिपदिक) + ताग्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-बहुवचनम् (Accusative plural, masc.); विशेषणम् (of बाणान्)
बाणान्arrows
बाणान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootबाण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-बहुवचनम् (Accusative plural, masc.)
रणेin battle
रणे:
अधिकरणम् (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी-एकवचनम् (Locative singular, neut.)
वानर-वाहिनीषुamong the Vanara troops
वानर-वाहिनीषु:
अधिकरणम् (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक) + वाहिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे सप्तमी-बहुवचनम् (Locative plural, fem.)
माया-निगूढम्hidden by magic
माया-निगूढम्:
विशेषणम् (Adjectival to Karma)
TypeAdjective
Rootमाया (प्रातिपदिक) + निगूढ (गुह् धातु, क्त-प्रत्यय; उपसर्गः नि)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Accusative singular, masc.); क्त-प्रत्ययान्त (PPP); विशेषणम् (of सुरेन्द्रशत्रुम्)
तुbut
तु:
अव्यय-सम्बन्धः (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपातः (contrastive particle)
सुरेन्द्र-शत्रुम्enemy of Indra
सुरेन्द्र-शत्रुम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसुरेन्द्र (प्रातिपदिक) + शत्रु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Accusative singular, masc.)
not
:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम् (negation)
and
:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)
आवृतम्covered / concealed
आवृतम्:
विशेषणम् (Adjectival to Karma)
TypeAdjective
Rootआ + वृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP); पुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Accusative singular, masc.); विशेषणम् (of राक्षसम्)
राक्षसम्the Rakshasa
राक्षसम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-एकवचनम् (Accusative singular, masc.)
अभ्यपश्यन्they saw
अभ्यपश्यन्:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootअभि + दृश् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः बहुवचनम् (3rd pl.); छन्दसि ‘अभ्यपश्यन्’ = ‘अभ्यपश्यन्/अपश्यन्’

The Vanara troops saw only the sharp pointed arrows covering them. They could not see the enemy of Indra being concealed by magical power.

I
Indrajit (enemy of Indra)
V
Vanara army (vānaravāhinī)

FAQs

The verse underscores the importance of satya (truth/visibility) in righteous struggle: when the aggressor is hidden by māyā, the fight becomes ethically distorted.

The Vanaras experience an invisible barrage; they perceive the arrows but cannot locate Indrajit.

The Vanaras’ alertness and perseverance are shown as they try to understand and respond despite confusion.