Previous Verse
Next Verse

Shloka 41

इन्द्रजितः ब्रह्मास्त्र-यागः तथा वानरसेनाविध्वंसः

Indrajit’s Brahmastra Rite and the Crushing of the Vanara Host

ततस्तुवानरास्सर्वेभिन्नदेहाविचेतसः ।व्यथिताविद्रवन्तिस्मरुधिरेणसमुक्षिताः ।।।।

tatas tu vānarāḥ sarve bhinnadehā vicetasaḥ |

vyathitā vidravanti sma rudhireṇa samukṣitāḥ ||

അപ്പോൾ എല്ലാ വാനരരും—ശരീരം ചിതറിപ്പോയവരും ബോധം കലങ്ങിയവരും—വേദനകൊണ്ട് വിറച്ച് രക്തത്തിൽ നനഞ്ഞ് അങ്ങോട്ടുമിങ്ങോട്ടും ഓടിത്തിരിഞ്ഞു.

ततःthen
ततः:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formकाल/अनन्तर-अव्ययम् (then/thereupon)
तुbut, indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपातः (particle; contrast/emphasis)
वानराःVanaras
वानराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvānara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
सर्वेall
सर्वे:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा बहुवचनम्; qualifying ‘vānaraḥ’
भिन्नदेहाःwith bodies torn/wounded
भिन्नदेहाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootbhinna (कृदन्त; √bhid) + deha (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयः (bhinnāḥ dehāḥ yeṣām / bhinna-dehāḥ); पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; qualifying ‘vānaraḥ’
विचेतसःunconscious, senseless
विचेतसः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvicetas (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘bereft of consciousness’
व्यथिताःdistressed, shaken
व्यथिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvyathita (कृदन्त; √vyath)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्
विद्रवन्तिflee, run away
विद्रवन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-√drav (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्
स्मindeed/then (marker)
स्म:
Kriya-anubandha (क्रियानुबन्ध)
TypeIndeclinable
Rootsma (अव्यय)
Formस्म-निपातः; भूतार्थे/वृत्तान्ते लट्-प्रयोगे (historical present marker)
रुधिरेणwith blood
रुधिरेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootrudhira (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण), एकवचनम्
समुक्षिताःsmeared/splashed (with blood)
समुक्षिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsam-√ukṣ (धातु) + kta (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; ‘sprinkled/covered’

Then Vanaras with their bodies broken, courage and consciousness lost, blood flowed from mutilated bodies.

V
Vanaras

FAQs

A sober depiction of war’s cost supports the Dharmic ideal that violence, even when necessary, is never trivial.

Indrajit’s attack leaves the Vanara army disoriented and bleeding, scattering in pain.

The verse emphasizes human (and Vanara) vulnerability—prompting compassion and seriousness about righteous warfare.