Previous Verse
Next Verse

Shloka 94

कुम्भकर्णवधः

The Slaying of Kumbhakarna

ततस्सपुर्यास्ससहसामहात्मानिष्क्रम्यतद्वानरसैन्यमुग्रम् ।बभक्षरक्षोयुधिकुम्भकर्णःप्रजायुगान्तानगिरिवप्रवृद्धः ।।।।

tatas sa puryāḥ sahasā mahātmā niṣkramya tad vānarasainyam ugram |

babhakṣa rakṣo yudhi kumbhakarṇaḥ prajā yugāntāgnir iva pravṛddhaḥ ||

പിന്നീട് മഹാത്മാവായ കുംഭകർണ്ണൻ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പെട്ടെന്ന് പുറപ്പെട്ടു, യുദ്ധത്തിൽ ഉഗ്രമായ വാനരസൈന്യത്തിലേക്ക് കുതിച്ചു കയറി അവരെ ഭക്ഷിച്ചു—യുഗാന്തത്തിലെ അഗ്നി ജീവികളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.

ततःthen
ततः:
काल/क्रम (Sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: thereafter)
सःhe
सः:
कर्ता
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुर्याःfrom the city
पुर्याः:
अपादान (Apadana/Source)
TypeNoun
Rootपुरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन
सहसाsuddenly
सहसा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: suddenly)
महात्माthe great-souled one
महात्मा:
कर्ता (apposition)
TypeNoun
Rootमहा-आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समासः; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निष्क्रम्यhaving come out
निष्क्रम्य:
पूर्वक्रिया
TypeIndeclinable
Rootनिस्-√क्रम् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund)
तत्that
तत्:
कर्म-निर्देशक (Determiner)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वानरसैन्यम्the vanara army
वानरसैन्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवानर-सैन्य (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (वानराणां सैन्यम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उग्रम्fierce
उग्रम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootउग्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सैन्य-विशेषण
बभक्षdevoured
बभक्ष:
क्रिया
TypeVerb
Root√भक्ष् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
रक्षःthe rakshasa
रक्षः:
कर्ता (apposition to कुम्भकर्णः)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (राक्षस-जातिवाचक)
युधिin battle
युधि:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootयुध् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
कुम्भकर्णःKumbhakarna
कुम्भकर्णः:
कर्ता
TypeNoun
Rootकुम्भकर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रजायुगान्तानगिरिःlike a mountain of fire at the end of an age
प्रजायुगान्तानगिरिः:
उपमान (Standard of comparison)
TypeNoun
Rootप्रजा-युग-अन्त-अनल-गिरि (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष-समासः (युगान्ते अनलः इव गिरिः; प्रजादाहकत्व-भावेन); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमान
इवlike
इव:
उपमा-सूचक
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय (comparative particle)
प्रवृद्धःgrown huge
प्रवृद्धः:
कर्ता-विशेषण
TypeAdjective
Rootप्र-√वृध् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

The great Kumbhakarna then departing instantly entered into Vanara army consumed them as fire at dissolution consumed people.

K
Kumbhakarṇa
V
Vānara army
L
Laṅkā (city)

FAQs

The verse warns how adharma, when empowered by brute force and rage, becomes indiscriminate destruction; Dharma requires restraint and protection of life, not predation.

Kumbhakarṇa suddenly emerges from Laṅkā and begins a devastating assault, devouring the Vānara forces on the battlefield.

By contrast (through a negative example), the virtue emphasized is self-control; Kumbhakarṇa’s lack of restraint becomes a lesson in the danger of ungoverned power.