Previous Verse
Next Verse

Shloka 67

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

तोमारतिवाक्येनकोधस्तस्यतदाऽज्वलत् ।।6.59.67।।संरक्तनयनोयत्नान्मुष्टिमुद्यम्यदक्षिणम् ।पातयामासवेगेनवानरोरसिवीर्यवान् ।।6.59.68।।

to māruti-vākyena krodhas tasya tadā 'jvalat ||6.59.67|| saṃrakta-nayano yatnān muṣṭim udyamya dakṣiṇam | pātayāmāsa vegena vānaro 'rasi vīryavān ||6.59.68||

മാരുതിയുടെ വാക്കുകൾ കുത്തേറ്റതുപോലെ അവന്റെ കോപം അപ്പോൾ ജ്വലിച്ചു. കണ്ണുകൾ ചുവന്നപ്പോൾ, വീരൻ പരിശ്രമത്തോടെ വലങ്കൈ മുഷ്ടി ഉയർത്തി വേഗത്തിൽ വാനരന്റെ വക്ഷസ്ഥലത്ത് അടിച്ചു വീഴ്ത്തി.

तोthen
तो:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; छान्दस/पाठभेदरूपेण ‘ततः’ (then)
मारुतिवाक्येनbecause of Maruti's words
मारुतिवाक्येन:
हेतु (cause)
TypeNoun
Rootमारुति + वाक्य (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (māruteḥ vākyam); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; हेतौ (cause)
क्रोधःanger
क्रोधः:
कर्ता
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्यof him (Ravana)
तस्य:
सम्बन्ध (possessor)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
तदाthen
तदा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (then)
अज्वलत्blazed
अज्वलत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootज्वल् (धातु)
Formलङ् (imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
संरक्तनयनःwith reddened eyes
संरक्तनयनः:
कर्तृविशेषण (qualifier of agent)
TypeAdjective
Rootसंरक्त + नयन (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि (yasya nayanāni saṃraktāni); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; रावणस्य विशेषण
यत्नात्with effort
यत्नात्:
हेतु/क्रियाविशेषण (cause/adverbial)
TypeNoun
Rootयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th case), एकवचन; हेतौ/अपादाने (from effort; ‘with effort’)
मुष्टिम्fist
मुष्टिम्:
कर्म (object of ‘उद्यम्य’)
TypeNoun
Rootमुष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उद्यम्यhaving lifted
उद्यम्य:
पूर्वकालक्रिया
TypeVerb
Rootउद् + यम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यबन्त अव्ययकृदन्त (absolutive in -ya); ‘having raised’
दक्षिणम्right (hand)
दक्षिणम्:
कर्मविशेषण
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘मुष्टिम्’ का विशेषण
पातयामासbrought down, struck down
पातयामास:
क्रिया
TypeVerb
Rootपत् (धातु) णिच् (causative)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; णिजन्त (causative): ‘caused to fall/bring down’
वेगेनwith speed
वेगेन:
करण/क्रियाविशेषण (manner)
TypeNoun
Rootवेग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण/रीतौ
वानरःthe Vanara (Hanuman)
वानरः:
कर्ता
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उरसिon the chest
उरसि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootउरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
वीर्यवान्powerful
वीर्यवान्:
कर्तृविशेषण
TypeAdjective
Rootवीर्यवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘वानरः’ का विशेषण

Consequent to Maruti speaking like that, Ravana's eyes turned red, burning with anger. The powerful Ravana lifted his right fist instantly and brought it down on his powerful enemy.

R
Rāvaṇa
H
Hanumān (Māruti/Vānara)

FAQs

Anger (krodha) is shown as a catalyst for violence and loss of discernment. The Ramayana repeatedly treats uncontrolled anger as a doorway to adharma and self-destruction.

Provoked by Hanumān’s taunt, Rāvaṇa becomes enraged and punches Hanumān in the chest with his right fist.

Negatively, the vice of krodha is emphasized in Rāvaṇa; as a foil, it prepares the reader to value restraint and measured action as dharmic strength.