HomeRamayanaYuddha KandaSarga 59Shloka 109
Previous Verse
Next Verse

Shloka 109

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

तामापतन्तींभरतानुजोऽस्त्रैर्जघानबाणैश्चहुताग्निकल्पैः ।तथापिसातस्यविवेशशक्तिर्भुजान्तरंदाशरथेर्विशालम् ।।6.59.109।।

tām āpatantīṃ bharatānujo 'strair jaghāna bāṇaiś ca hutāgnikalpaiḥ | tathāpi sā tasya viveśa śaktir bhujāntaraṃ dāśarather viśālam ||6.59.109||

അത് പാഞ്ഞുവരുന്നതു കണ്ടു ഭരതാനുജൻ യാഗാഗ്നിപോലെ ദീപ്തമായ ബാണങ്ങളാലും അസ്ത്രങ്ങളാലും അതിനെ പ്രഹരിച്ചു; എങ്കിലും ആ ശക്തി ദാശരഥിയുടെ വിശാലമായ വക്ഷസ്സിൽ കുത്തിപ്പുകയറി.

ताम्that (javelin)
ताम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आपतन्तीम्coming/falling towards
आपतन्तीम्:
कर्मविशेषण (Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootआ-पत् (धातु) → आपतन्त् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ताम् विशेषयति
भरत-अनुजःBharata's younger brother (Lakshmana)
भरत-अनुजः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक) + अनुज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘younger brother of Bharata’
अस्त्रैःwith weapons
अस्त्रैः:
करण (Karana/Instrument)
TypeNoun
Rootअस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
जघानstruck
जघान:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
बाणैःwith arrows
बाणैः:
करण (Karana/Instrument)
TypeNoun
Rootबाण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
and
:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
हुत-अग्नि-कल्पैःlike blazing fire
हुत-अग्नि-कल्पैः:
करणविशेषण (Instrument-qualifier)
TypeAdjective
Rootहुत (हु धातु, कृदन्त) + अग्नि (प्रातिपदिक) + कल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; उपमानार्थ-तत्पुरुषः: ‘like kindled fire’ (बाणान् विशेषयति)
तथापिnevertheless
तथापि:
वाक्यसम्बन्ध (Discourse connector)
TypeIndeclinable
Rootतथा + अपि (अव्यय)
Formअव्ययसमूहः (concessive particle): ‘even so’
साit (the javelin)
सा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
विवेशentered
विवेश:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootवि-विश् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
शक्तिःthe javelin
शक्तिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सा’ इत्यस्य अप्पोजिशन
भुज-अन्तरम्the space between the arms (chest)
भुज-अन्तरम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootभुज (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः: ‘between the arms’ (chest)
दाशरथेःof the son of Dasharatha (Lakshmana)
दाशरथेः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootदाशरथि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
विशालम्broad
विशालम्:
कर्मविशेषण (Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootविशाल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भुज-अन्तरम् विशेषयति

Lakshmana, the brother of Bharata struck the fierce weapon coming towards him like flames of fire fuelled by ghee, even then it struck him on his broad chest.

L
Lakṣmaṇa (Bharatānuja, Dāśarathi)
Ś
śakti (javelin/spear)

FAQs

Dharma often demands endurance: even the righteous suffer wounds, yet their commitment to truth and duty does not break.

Lakṣmaṇa tries to stop the incoming spear with counter-weapons, but it still pierces his chest.

Vīrya with tapas-like endurance—steadfastness under grievous harm.