Shloka 108

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

Devanagari script

सतांसधूमानलसन्निकाशांवित्रासनींसंयतिवानराणाम् ।चिक्षेपशक्तिंतरसाज्वलन्तींसौमित्रयेराक्षसराष्ट्रनाथः ।।6.59.108।।

Transliteration

sa tāṃ sadhūmānalasannikāśāṃ vitrāsanīṃ saṃyati vānarāṇām | cikṣepa śaktiṃ tarasā jvalantīṃ saumitraye rākṣasarāṣṭranāthaḥ ||6.59.108||

Translation

രാക്ഷസരാജാവ്, പുകമൂടിയ അഗ്നിപോലെ ഭയങ്കരവും യുദ്ധമദ്ധ്യേ വാനരരെ വിറപ്പിക്കുന്നതുമായ ജ്വലിക്കുന്ന ശക്തിയെ മഹാവേഗത്തോടെ സൗമിത്രിയിലേക്കെറിഞ്ഞു.

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ताम्: that
• ताम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• स-धूम-अनल-सन्निकाशाम्: resembling smoky fire
• स-धूम-अनल-सन्निकाशाम्: कर्मविशेषण (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: धूम (प्रातिपदिक) + अनल (प्रातिपदिक) + सन्निकाश (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपमानार्थे तत्पुरुषः: ‘resembling smoky fire’ (शक्तिं विशेषयति); स- = ‘with’

• वित्रासनीम्: terrifying
• वित्रासनीम्: कर्मविशेषण (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वित्रासनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘भयकारिणी’

• संयति: in battle
• संयति: अधिकरण (Adhikarana/Location)
• Type: Indeclinable
• Root: संयत्/संयति (प्रातिपदिक/अव्ययीकृत)
• Form: सप्तमी-एकवचनरूपेण अव्ययीभूतम्: ‘in battle’

• वानराणाम्: of the monkeys
• वानराणाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• चिक्षेप: threw
• चिक्षेप: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: क्षिप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• शक्तिम्: javelin
• शक्तिम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तरसा: swiftly/forcefully
• तरसा: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: तरस् (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-एकवचनरूपेण अव्ययीभूतम् (instrumental adverb): ‘swiftly/with force’

• ज्वलन्तीम्: blazing
• ज्वलन्तीम्: कर्मविशेषण (Object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: ज्वल् (धातु) → ज्वलन्त् (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (Present participle), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; शक्तिं विशेषयति

• सौमित्रये: to Saumitra (Lakshmana)
• सौमित्रये: सम्प्रदान (Sampradana/Recipient)
• Type: Noun
• Root: सौमित्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन

• राक्षस-राष्ट्र-नाथः: the lord of the raksasa realm (Ravana)
• राक्षस-राष्ट्र-नाथः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक) + राष्ट्र (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘lord of the rākṣasa-kingdom’

Context

The Lord of the world of Rakshasas instantly flung javelin, emitting fire without smoke, on Saumithri, which created fear among Vanaras.

Characters & Entities

• Rāvaṇa (rākṣasarāṣṭranātha)
• Saumitrī (Lakṣmaṇa)
• vānaras
• śakti (javelin/spear)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in battle includes protecting allies from terror; adharma often works through fear as much as through force.

What is the narrative situation?

Rāvaṇa throws the divine spear at Lakṣmaṇa; its fiery appearance frightens the monkey-warriors.

Which character virtue is emphasized?

Collective courage is tested: the vānaras face fear while the righteous side continues the fight.