Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

पुष्पकविमानेन सीताया युद्धभूमिदर्शनम्

Sita Shown the Battlefield in the Pushpaka

तौदृष्टवाभ्रातरौतत्रप्रवीरौपुरुषर्षभौ ।शयानौपुण्डरीकाक्षौकुमाराविवपावकी ।।6.47.21।।शरतल्पगतौवीरौतथाभूतानरर्षभौ ।दुःखार्ताकरुणंसीतासुभृशंविललापह ।।6.47.22।।

tau dṛṣṭvā bhrātarau tatra pravīrau puruṣarṣabhau | śayānau puṇḍarīkākṣau kumārāv iva pāvakī ||6.47.21||

śara-talpa-gatau vīrau tathā-bhūtau nararṣabhau | duḥkhārtā karuṇaṃ sītā subhṛśaṃ vilalāpa ha ||6.47.22||

അവിടെ ആ രണ്ടു സഹോദരന്മാർ—മഹാവീരന്മാർ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാർ, പദ്മനേത്രന്മാർ—ശരശയ്യയിൽ അങ്ങനെ കിടന്നിരിക്കുന്നതു കണ്ടു, ദുഃഖത്തിൽ ആർത്തയായ സീതാദേവി കരുണമായി അത്യന്തം വിലപിച്ചു.

शरतल्पगतौgone to/lying on a bed of arrows
शरतल्पगतौ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootशर + तल्प + गत (गम्-धातु)
Formतत्पुरुष-समास (सप्तमी-तत्पुरुष: शरतल्पे गतौ), क्त-प्रत्यय कृदन्त (past participle) from गम्; पुल्लिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा? here as विशेषण of वीरौ (Nom. dual) → प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन
वीरौtwo heroes
वीरौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), द्विवचन; कर्तृपद (subject) of implied state
तथाभूतौbeing in such a state
तथाभूतौ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतथा + भूत (भू-धातु)
Formअव्ययीभाव-समास (तथा + भूत = 'thus become'), क्त-कृदन्त from भू; पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; विशेषण of वीरौ
नरर्षभौbest of men (two)
नरर्षभौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनर + ऋषभ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: नराणाम् ऋषभौ), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; उपाधि of वीरौ
दुःखार्ताafflicted with sorrow
दुःखार्ता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदुःख + आर्त (ऋ-धातु/आर्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (दुःखेन आर्ता), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of सीता
करुणम्piteously
करुणम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootकरुण (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण नपुंसकलिङ्ग-एकवचन-द्वितीया (accusative used adverbially)
सीताSita
सीता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृ (subject)
सुभृशम्exceedingly
सुभृशम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसुभृशम् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), तीव्रतावाचक
विललापlamented
विललाप:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + ललप् (धातु)
Formलिट्/परस्मैपद? actually लङ् (Imperfect/लङ्), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन; धातु: ललप् (to lament) with उपसर्ग वि
indeed
:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formअव्यय (particle), पदपूरण/निश्चयार्थक

Seeing the gallant bulls among men, the two brothers with big eyes, the two heroes like sons of fire god lying on the bed of arrows in such a state, Sita was filled with intense sorrow and pity burst into tears being affected extremely.

S
Sītā
R
Rāma
L
Lakṣmaṇa

FAQs

The repetition underscores the moral weight of compassion and fidelity: dharma is not abstract, but felt as lived responsibility and love.

A repeated (or re-numbered) unit in the recension reiterates Sītā’s reaction to the brothers’ wounded condition.

Sītā’s steadfast devotion and tender-heartedness under extreme psychological pressure.