Previous Verse
Next Verse

Shloka 97

युद्धलक्षण-निमित्तदर्शनं तथा लङ्काद्वारव्यूहः

War Omens and the Encirclement of Lanka’s Gates

तेषामक्षौहिणिशतंसमवेक्ष्यवनौकसाम् ।लङ्कामुपनिविष्टानांसागरंचानिवर्तताम् ।।6.41.97।।राक्षसाविस्मयंजग्मुस्त्रासंजग्मुस्तथापरे ।अपरेसमरोध्धर्षाद्धर्षमेवप्रपेदिरे ।।6.41.98।।

teṣām akṣauhiṇiśataṃ samavekṣya vanaukasām | laṅkām upaniviṣṭānāṃ sāgaraṃ cānivartatām || 6.41.97 ||

ലങ്കയ്ക്കടുത്ത് പാളയം ഇറക്കി, സമുദ്രത്തോളം പിന്നോട്ടു തിരിയാതെ വ്യാപിച്ചിരുന്ന വനവാസികളുടെ സൈന്യം—നൂറ് അക്ഷൗഹിണികൾ—കണ്ടപ്പോൾ,

teṣāmof them
teṣām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Ṣaṣṭhī, Bahuvacana; pronoun referring to vanaukasaḥ
akṣauhiṇī-śatama hundred divisions (akṣauhiṇīs)
akṣauhiṇī-śatam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootakṣauhiṇī (प्रातिपदिक) + śata (प्रातिपदिक)
FormDvigu (द्विगु) 'a hundred akṣauhiṇīs'; Napumsaka, Dvitīyā, Ekavacana
samavekṣyahaving seen
samavekṣya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootsam-ava√īkṣ (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यप्/य), 'having observed/seen'
vanaukasāmof the vanaras
vanaukasām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootvanaukas (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Ṣaṣṭhī, Bahuvacana; 'forest-dwellers' = monkeys
laṅkāmLankā
laṅkām:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootlaṅkā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Dvitīyā, Ekavacana
upaniviṣṭānāmof those encamped near
upaniviṣṭānām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootupa-ni√viś (धातु) → upaniviṣṭa (कृदन्त, क्त)
FormPast participle (क्त) used adjectivally; Masculine, Ṣaṣṭhī, Bahuvacana; qualifies vanaukasām: 'of those stationed near'
sāgaramthe ocean
sāgaram:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootsāgara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Dvitīyā, Ekavacana
caand
ca:
Samuccaya-dyotaka (समुच्चय-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चय)
anivartatāmof those not retreating
anivartatām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roota-ni√vṛt (धातु) → anivartat (कृदन्त, शतृ)
FormPresent active participle (शतृ) with privative a-; Masculine, Ṣaṣṭhī, Bahuvacana; qualifies vanaukasām: 'of those not turning back/unyielding'
rākṣasāḥthe rākṣasas
rākṣasāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrākṣasa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Prathamā, Bahuvacana
vismayamastonishment
vismayam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootvismaya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Dvitīyā, Ekavacana
jagmuḥwent to / fell into
jagmuḥ:
Kriyā (मुख्य-क्रिया)
TypeVerb
Root√gam (धातु)
FormLiṭ (लिट्, perfect), Prathama-puruṣa (3rd), Bahuvacana, Parasmaipada
trāsamfear
trāsam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Roottrāsa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Dvitīyā, Ekavacana
jagmuḥwent to / were seized by
jagmuḥ:
Kriyā (मुख्य-क्रिया)
TypeVerb
Root√gam (धातु)
FormLiṭ (लिट्), Prathama-puruṣa, Bahuvacana, Parasmaipada
tathāthus
tathā:
Avyaya (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
FormAvyaya; adverb (रीतिवाचक) 'thus/so'
apareothers
apare:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootapara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Prathamā, Bahuvacana; 'others'
apareothers
apare:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootapara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Prathamā, Bahuvacana; new group 'others'
samarein battle
samare:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsamara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Saptamī, Ekavacana; locative 'in battle'
uddharṣātfrom exhilaration
uddharṣāt:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootuddharṣa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Pañcamī, Ekavacana; ablative of cause 'from excitement'
harṣamjoy
harṣam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootharṣa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Dvitīyā, Ekavacana
evaonly, indeed
eva:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormParticle (निपात), emphasis
prapedi reattained, fell into
prapedi re:
Kriyā (मुख्य-क्रिया)
TypeVerb
Rootpra√pad (धातु)
FormLiṭ (लिट्, perfect), Prathama-puruṣa (3rd), Bahuvacana, Ātmanepada; sandhi split: prapedi re = prapedi re (prapedi-re)

Seeing the large army of a hundred Akshauhinis of monkeys staying near Lanka spreading beyond the sea waiting for war the Rakshasas were wonder struck, some feared, some were alarmed to witness the jubilant Vanaras who exhibited joy alone.

L
Laṅkā
S
sāgara (ocean/sea)

FAQs

Steadfastness in a just cause—‘not turning back’ signifies commitment to dharma despite danger and scale of conflict.

The narrator describes the immense vānaras’ deployment around Laṅkā, emphasizing their numbers and refusal to retreat.

Collective resolve—unity and perseverance of the dharmic alliance.