Sarga 3
लङ्कादुर्गवर्णनम् (Description of Lanka’s Fortifications and Forces)
युद्धकाण्ड
സുഗ്രീവന്റെ യുക്തിസഹമായ ഉപദേശം കേട്ട ശേഷം ശ്രീരാമൻ ഹനുമാനോടു—ശത്രുസേനയുടെ വലിപ്പം, പ്രവേശിക്കാൻ ദുഷ്കരമായ കവാടങ്ങളുടെ എണ്ണം‑സ്വഭാവം, പ്രതിരോധക്രമങ്ങൾ, രാക്ഷസവാസസ്ഥലങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം കൃത്യമായി അറിയിക്കണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ടു. വാക്ചാതുര്യത്തിൽ അഗ്രഗണ്യനായ ഹനുമാൻ ക്രമബദ്ധമായി ലങ്കയുടെ കോട്ടവ്യവസ്ഥ വിവരിക്കാമെന്ന് സമ്മതിച്ചു. ഹനുമാൻ ലങ്കയെ സമൃദ്ധവും സദാ യുദ്ധസജ്ജവുമായ നഗരമായി വര്ണിച്ചു—രഥങ്ങൾ, മദോന്മത്ത ആനകൾ, അനവധി രാക്ഷസർ; ഉയർന്ന വിശാല കവാടങ്ങൾ, ലോഹം ഘടിപ്പിച്ച വാതിലുകൾ, ഇരുമ്പുകമ്പികൾ; അമ്പുകളും കല്ലുകളും പ്രക്ഷേപിക്കുന്ന യന്ത്രങ്ങൾ, ശതഘ്നി പോലുള്ള മുളളായുധങ്ങളോടെ സജ്ജമായ കാവൽക്കാർ. രത്നഖചിത സ്വർണപ്രാകാരം നഗരത്തെ ചുറ്റി നില്ക്കുന്നു; തണുത്ത വെള്ളം നിറഞ്ഞ ആഴമുള്ള കുഴികളിൽ മീനുകളും മുതലകളും; യന്ത്രങ്ങളാൽ ഉയർത്തുന്ന ചലിക്കുന്ന പാലങ്ങൾ പ്രവേശനം തടയുന്നു. രാവണന്റെ നിരന്തര ജാഗ്രതയും കവാടംപ്രതി സൈന്യവിന്യാസവും പറഞ്ഞ്, സമുദ്രലംഘനം സാധിച്ചാൽ ലങ്കയുടെ പതനം ഉറപ്പെന്ന തന്ത്രനിഗമനം അദ്ദേഹം അറിയിച്ചു. അവസാനം ശുഭകാലം നോക്കി വേഗത്തിൽ സൈന്യത്തെ നീക്കണമെന്ന് ഹനുമാൻ ശ്രീരാമനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു.
Shlokas
Verse 1
सुग्रीवस्यवचश्श्रुत्वाहेतुमत्परमार्थवत् ।प्रतिजग्राहकाकुत्स्थोहनूमन्तमथाब्रवीत् ।।।।
സുഗ്രീവന്റെ ഹേതുസഹിതവും പരമാർത്ഥസമ്പന്നവും ആയ വചനങ്ങൾ ശ്രവിച്ച് കാകുത്സ്ഥനായ രാമൻ അവ അംഗീകരിച്ചു; പിന്നെ ഹനുമാനോടു അരുളിച്ചെയ്തു.
Verse 2
तपसासेतुबन्धेनसागरोच्छोषणेनच ।सर्वथासुसमर्थोऽस्मिसागरस्यास्यलङ्घने ।।।।
തപസ്സുകൊണ്ടും, സേതുബന്ധം ചെയ്തുകൊണ്ടും, അല്ലെങ്കിൽ സമുദ്രത്തെ ഉണക്കിക്കൊണ്ടും—എങ്ങനെയായാലും—ഈ സമുദ്രം ലംഘിക്കാൻ ഞാൻ സർവ്വഥാ സമർത്ഥനാണ്.
Verse 3
कतिदुर्गाणिदुर्गायालङ्कायाब्रूहितानिमे ।ज्ञातुमिच्छामितत्सर्वंदर्शनादिववानर ।।।।
ഹേ വാനരാ! ദുർഗമയായ ലങ്കയ്ക്ക് എത്ര കോട്ടകളുണ്ട്? നീ കണ്ടതുപോലെ എല്ലാം എനിക്ക് പറയുക; എല്ലാം അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Verse 4
बलस्यपरिमाणंचद्वारदुर्गक्रियामपि ।गुप्तिकर्मचलङ्कायारक्षसांसदनानिच ।।।।यथासुखंयथावच्छलङ्कायामसिदृष्टवान् ।सर्वमाचक्ष्वतत्त्वेनसर्वथाकुशलोह्यसि ।।।।
അവരുടെ സൈന്യത്തിന്റെ അളവും, ദ്വാരങ്ങളും ദുർഗ്ഗവും ഭേദിക്കാനാകാത്ത ക്രമീകരണവും; ലങ്കയുടെ ഗുപ്തരക്ഷാ മാർഗങ്ങളും രാക്ഷസരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളും കൂടി എനിക്കു പറയുക.
Verse 5
बलस्यपरिमाणंचद्वारदुर्गक्रियामपि । गुप्तिकर्मचलङ्कायारक्षसांसदनानिच ।।6.3.4।।यथासुखंयथावच्छलङ्कायामसिदृष्टवान् ।सर्वमाचक्ष्वतत्त्वेनसर्वथाकुशलोह्यसि ।।6.3.5।।
ലങ്കയിൽ നീ സുഖമായി യഥാവിധി കണ്ടതെല്ലാം തത്ത്വത്തോടെ സത്യമായി വിവരിക്ക; കാരണം നീ എല്ലാറ്റിലും നിപുണനാണ്.
Verse 6
श्रुत्वारामस्यवचनंहनुमान्मारुतात्मजः ।वाक्यंवाक्यविदांश्रेष्ठोरामंपुनरथाब्रवीत् ।।।।
രാമന്റെ വചനം കേട്ട ശേഷം, മാരുതാത്മജൻ ഹനുമാൻ—വാക്യവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ—പിന്നെ വീണ്ടും രാമനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
Verse 7
श्रूयतांसर्वमाख्यास्येदुर्गकर्मविधानतः ।गुप्तापुरीयथालङ्कारक्षिताचयथाबलैः ।।।।
കേൾക്കുക; ദുർഗ്ഗകർമ്മത്തിന്റെ ക്രമപ്രകാരം എല്ലാം ഞാൻ വിവരിക്കാം—ലങ്കാപുരി എങ്ങനെ ഗുപ്തമായി സുരക്ഷിതമാണ്, എങ്ങനെ സൈന്യബലങ്ങളാൽ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു എന്നും.
Verse 8
राक्षसाश्चयथास्निग्धारावणस्यचतेजसा ।परांसमृद्धिंलङ्कायास्सागरस्यचभीमताम् ।।।।विभागंचबलौघस्यनिर्देशंवाहनस्यच ।एवमुक्त्वाकपिश्रेष्ठःकथयामासतत्त्ववित: ।।।।
(ഞാൻ പറയുന്നു) രാവണന്റെ തേജസ്സിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ രാക്ഷസർ എങ്ങനെ സ്നിഗ്ധഭക്തിയോടെ അവനോട് നിഷ്ഠരാകുന്നു, ലങ്കയുടെ പരമസമൃദ്ധി എത്ര മഹത്താണ്, സമുദ്രത്തിന്റെ ഭീകരസ്വഭാവം എത്ര ഭയാനകമാണ് എന്നും.
Verse 9
राक्षसाश्चयथास्निग्धारावणस्यचतेजसा ।परांसमृद्धिंलङ्कायास्सागरस्यचभीमताम् ।।6.3.8।।विभागंचबलौघस्यनिर्देशंवाहनस्यच ।एवमुक्त्वाकपिश्रेष्ठःकथयामासतत्त्ववित: ।।6.3.9।।
സൈന്യസമൂഹത്തിന്റെ വിഭാഗങ്ങളും വാഹനങ്ങളുടെ വിന്യാസവും അവൻ വിശദീകരിച്ചു; ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം തത്ത്വജ്ഞനായ കപിശ്രേഷ്ഠൻ വിശദമായി വിവരണം ആരംഭിച്ചു.
Verse 10
हृष्टप्रमुदितालङ्कामत्तद्विपसमाकुला ।महतीरथसंपूर्णारक्षोगणसमाकुला ।।।।
ഹർഷപ്രമോദത്തോടെ വിരിഞ്ഞ മഹാലങ്ക മദോന്മത്ത ഗജങ്ങളാൽ കുലുങ്ങി; അനേകം രഥങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞു, രക്ഷസഗണങ്ങളാൽ കവിഞ്ഞിരുന്നു.
Verse 11
दृढबद्धकवाटानिमहापरिघवन्तिच ।द्वाराणिविपुलान्यस्याश्चत्वारिसुमहान्तिच ।।।।
അതിന്റെയെല്ലാ പ്രവേശനദ്വാരങ്ങളും വിശാലമായിരുന്നു; കതകുകൾ ദൃഢമായി ബന്ധിക്കപ്പെട്ടും മഹാപരിഘങ്ങളാൽ ബലപ്പെടുത്തിയുമിരുന്നു; അതിലെ നാലു മഹാദ്വാരങ്ങളും അത്യന്തം ഗംഭീരമായിരുന്നു.
Verse 12
तत्रेषूपलयन्त्राणिबलवन्तिमहान्तिच ।आगतंपरसैन्यंतैस्तत्रप्रतिनिवार्यते ।।।।
അവിടെ അമ്പുകളും കല്ലുകളും എറിയുന്നതിനുള്ള ശക്തിയേറിയ മഹത്തായ യന്ത്രങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവയാൽ സമീപിക്കുന്ന ശത്രുസൈന്യത്തെ അവിടെ തന്നെ തടഞ്ഞു പിന്തിരിപ്പിക്കുമായിരുന്നു.
Verse 13
द्वारेषुसंस्कृताभीमाःकालायसमयाश्शिताः ।शतशोरचितावीरैश्शतघ्नयोरक्षसांगणै ।।।।
ദ്വാരങ്ങളിൽ രാക്ഷസയോദ്ധാക്കളുടെ സംഘങ്ങൾ കറുത്ത ഇരുമ്പിൽ നിർമ്മിച്ച് മൂർച്ചപ്പെടുത്തിയ ഭയങ്കര ശതഘ്നികൾ നൂറുകണക്കിന് നിരത്തി വെച്ചിരുന്നു.
Verse 14
सौवर्णस्तुमहांस्तस्याःप्राकारोदुष्प्रधर्षणः ।मणीविद्रुमवैदूर्यमुक्ताविरचितान्तरः ।।।।
എന്നാൽ അതിന്റെ മഹത്തായ പ്രാകാരം സ്വർണമയമായിരുന്നു, അത്യന്തം ദുഷ്പ്രധർഷണം; അകത്തളങ്ങളിൽ മണി, വിദ്രുമം, വൈദൂര്യം, മുക്തകൾ എന്നിവകൊണ്ട് ജഡിതമായി ശോഭിച്ചിരുന്നു.
Verse 15
सर्वतश्चमहाभीमाश्शीततोयवहाश्शुभाः ।अगाधाग्राहवत्यश्चपरिखामीनसेविता ।।।।
അതിനെ ചുറ്റി ശുഭവും ഭയങ്കരദർശനവുമായ പരിഖകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു—ഹിമശീതള ജലം വഹിക്കുന്ന, അഗാധമായ ആഴമുള്ള, മീനുകളും ഗ്രാഹങ്ങളും വസിക്കുന്നവ.
Verse 16
द्वारेषुतासांचत्वारस्सङ्क्रमाःपरमायताः ।यन्त्रैरुपेताबहुभिर्महद्भिर्गृहपङ्क्तिभिः ।।।।
ആ പരിഖകളുടെ ദ്വാരങ്ങളിൽ നാലു അതിദീർഘ സംക്രമ-സേതുക്കൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; അനേകം മഹത്തായ യന്ത്രങ്ങളാൽ സജ്ജീകരിക്കപ്പെട്ടതും, കാവലിനും നിയന്ത്രണത്തിനുമായി വലിയ ഗൃഹപങ്ക്തികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു.
Verse 17
त्रायन्तेसङ्क्रमास्तत्रपरसैन्यागतेसति ।यन्त्रैस्तैरवकीर्यन्तेपरिखासुसमन्ततः ।।।।
അവിടെ ശത്രുസൈന്യം എത്തുമ്പോൾ ആ സംക്രമങ്ങൾ സുരക്ഷിതമാക്കപ്പെടും; ആ യന്ത്രങ്ങളുടെ സഹായത്തോടെ സമീപനമാർഗങ്ങൾ എല്ലാടവും പരിഖകളിലേക്കു പിൻവലിക്കപ്പെടുകയും, പ്രവേശനം തടയപ്പെടുകയും ചെയ്യും.
Verse 18
एकस्त्वकम्प्योबलवान्सङ्क्रमस्सुमहादृढः ।काञ्चनै र्बहुभिस्स्तम्भैर्वेदिकाभिश्चशोभितः ।।।।
ഒരു പ്രത്യേക കടപ്പാത അചഞ്ചലമായിരുന്നു—ശക്തവും അത്യന്തം ദൃഢവും; അനവധി കാഞ്ചനസ്തംഭങ്ങളും വേദികകളും കൊണ്ട് ശോഭിതമായിരുന്നു.
Verse 19
स्वयंप्रकृतिमापन्नोयुयुत्सूराम रावण: ।उत्थितश्चाप्रमत्तश्चबलानामनुदर्शने ।।।।
ഹേ രാമാ, യുദ്ധോത്സുകനായ രാവണൻ സ്വസ്വഭാവത്തിലേക്കു തന്നെ പതിച്ചിരിക്കുന്നു; അവൻ എഴുന്നേറ്റ് അപ്രമത്തനായി സൈന്യങ്ങളുടെ വിന്യാസം നിരീക്ഷിക്കുന്നു.
Verse 20
लङ्कापुनर्निरालम्बादेवदुर्गाभयावहा ।नादेयंपार्वतंवान्यंकृत्रिमंचचतुर्विधम् ।।।।
ലങ്ക വീണ്ടും നിരാലംബമായി, ദേവദുർഗ്ഗംപോലെ ഭയാവഹവും അപ്രാപ്യവും ആകുന്നു; നദീദുർഗ്ഗം, പർവ്വതദുർഗ്ഗം, വനദുർഗ്ഗം, കൃത്രിമം—എന്നിങ്ങനെ ചതുര്വിധ ദുർഗ്ഗസംവിധാനത്താൽ സംരക്ഷിതമാണ്.
Verse 21
स्थितापारेसमुद्रस्यदूरपारस्यराघव ।नौपथोपिश्चनास्त्यत्रनिरादेशश्चसर्वशः ।।।।
ഹേ രാഘവാ, അത് സമുദ്രത്തിന്റെ അതിദൂരമായ മറുകരയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; ഇവിടെ കപ്പൽമാർഗ്ഗവും ഇല്ല, എല്ലാടവും സമീപിക്കാനാകാത്തവിധം നിരാദേശമാണ്.
Verse 22
शैलाग्रेरचितादुर्गासापुरैर्देवपुरोपमा ।वाजिवारणासम्पूर्णालङ्कापरमदुर्जया ।।।।
പർവ്വതശിഖരത്തിൽ കോട്ടയായി പണിത ആ നഗരം ദേവപുരംപോലെ തോന്നി; കുതിരകളും ആനകളും നിറഞ്ഞ ലങ്ക അത്യന്തം ദുർജയമായിരുന്നു.
Verse 23
परिखाश्चशतघ्नयश्चयन्त्राणिविविधानिच ।शोभयन्तिपुरींलङ्कांरावणस्यदुरात्मनः ।।।।
പരിഖകളും ശതഘ്നീ ആയുധങ്ങളും വിവിധ യന്ത്രങ്ങളും—ദുഷ്ടാത്മാവായ രാവണന്റെ ലങ്കാപുരിയെ ശോഭിപ്പിച്ചു.
Verse 24
अयुतंरक्षसामत्रपूर्वद्वारंसमाश्रितम् ।शूलहस्तादुराधर्षास्सर्वेखङ्गाग्रयोधिनः ।।।।
ഇവിടെ കിഴക്കൻ കവാടത്തിൽ പത്തായിരം രാക്ഷസർ നിലയുറപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു; ശൂലധാരികൾ, യുദ്ധത്തിൽ ദുർധർഷർ, എല്ലാവരും ഖഡ്ഗത്തിന്റെ മൂർച്ചയിൽ മുൻനിരയിൽ പോരാടുന്നവർ.
Verse 25
नियुतंरक्षसामत्रदक्षिणद्वारमाश्रितम् ।चतुरङ्गेणसैन्येनयोधास्तत्राप्यनुत्तमाः ।।।।
തെക്കൻ കവാടത്തിലും ഒരു നിയുതം രാക്ഷസർ നിലയുറപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു; ചതുരംഗസേനയുടെ പിന്തുണയോടെ, അവിടെയുള്ള യോദ്ധാക്കളും അനുത്തമരാണ്.
Verse 26
प्रयुतंरक्षसामत्रपश्चिमद्वारमाश्रितम् ।चर्मखङ्गधरास्सर्वेतथासर्वास्त्रकोविदाः ।।।।
പശ്ചിമദ്വാരത്തിൽ ഇവിടെ രാക്ഷസരുടെ ഒരു പ്രയുതസംഖ്യ കാവലിരിക്കുന്നു; എല്ലാവരും ചർമ്മം (ഢാൽ)യും ഖഡ്ഗവും ധരിച്ചവർ, നാനാവിധ ആയുധങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ.
Verse 27
न्यर्बुदंरक्षसामत्राप्युत्तरद्वारमाश्रितम् ।रथिनश्चाश्ववाहाश्चकुलपुत्त्रास्सुपूजिताः ।।।।
ഉത്തരദ്വാരത്തിലും രാക്ഷസരുടെ ഒരു ന്യർബുദസംഖ്യ കാവലിരിക്കുന്നു; രഥയോദ്ധാക്കളും അശ്വാരോഹികളും, കുലപുത്രർ—ഉന്നതവംശജർ—സുപൂജിതരും വിശ്വസ്തരുമാണ്.
Verse 28
शतशोऽथसहस्राणिमध्यमंस्कन्धमाश्रिताः ।यातुधानादुराधर्षास्साग्रकोटिश्चरक्षसाम् ।।।।
നഗരത്തിന്റെ മദ്ധ്യഭാഗത്ത് നൂറുകളും ആയിരങ്ങളും ആയ ദുർധർഷ യാതുധാനർ കൂട്ടമായി നിലകൊള്ളുന്നു; രാക്ഷസരുടെ എണ്ണം സാഗ്രകോടിവരെ, അതിലും അധികം.
Verse 29
तेमयासङ्क्रमाभग्नाःपरिखाश्चावपूरिताः ।दग्धाचनगरीलङ्काप्राकाराश्चावसादिताः ।।।।बलैकदेशःक्षपितोराक्षसानांमहात्मनाम् ।
ഞാൻ ആ കടപ്പാതകൾ തകർത്തു, പരിഖകൾ മണ്ണുകൊണ്ട് നിറച്ചു, ലങ്കാനഗരിയെ ദഹിപ്പിച്ചു; പ്രാകാരങ്ങളും തകർത്തു. മഹാത്മരായ രാക്ഷസരുടെ സൈന്യത്തിലെ ഒരു ഭാഗം നശിച്ചു.
Verse 30
येनकेनतुमार्गेणतरामवरुणालयम् ।हतेतिनगरीलङ्कावानरैरवधार्यताम् ।। ।।
ഏതു വഴിയിലായാലും നാം വരുണാലയമായ സമുദ്രം കടക്കാം; വാനരർ കടന്നുകഴിഞ്ഞാൽ ലങ്കാനഗരി ഹതമായതുപോലെ തന്നെയെന്ന് ഉറപ്പായി ധരിക്കട്ടെ.
Verse 31
अङ्गदोद्विविदोमैन्दोजाम्बवान्पनसोऽनलः ।नीलस्सेनापतिश्चेवबलशेषेणकिंतव ।।।।प्लवमानाहिगत्वातांरावणस्यमहापुरीम् ।।।।सपर्वतवनांभित्त्वासखातांचसप्रतोरणाम् ।सप्राकारांसभवनामानयिष्यन्तिराघव ।।।।
ഹേ രാഘവാ! അങ്കദൻ, ദ്വിവിദൻ, മൈന്ദൻ, ജാംബവാൻ, പനസൻ, അനലൻ, കൂടാതെ സേനാപതി നീലനും ഇവിടെ ഉള്ളപ്പോൾ ശേഷിച്ച സൈന്യം നിനക്കെന്തിന്? അവർ ചാടിപ്പായ்ந்து ചെന്നു രാവണന്റെ മഹാപുരിയിൽ എത്തി, പർവ്വത-വനരക്ഷകളെയും, കുഴികളെയും പ്രതോരണങ്ങളെയും, പ്രാകാരങ്ങളെയും ഭവനങ്ങളെയും ഭേദിച്ച് അകത്തു കയറും.
Verse 32
अङ्गदोद्विविदोमैन्दोजाम्बवान्पनसोऽनलः ।नीलस्सेनापतिश्चेवबलशेषेणकिंतव ।।6.3.31।।प्लवमानाहिगत्वातांरावणस्यमहापुरीम् ।।6.3.32।।सपर्वतवनांभित्त्वासखातांचसप्रतोरणाम् ।सप्राकारांसभवनामानयिष्यन्तिराघव ।।6.3.33।।
ഹേ രാഘവാ! അങ്കദൻ, ദ്വിവിദൻ, മൈന്ദൻ, ജാംബവാൻ, പനസൻ, അനലൻ, കൂടാതെ സേനാപതി നീലനും ഇവിടെ ഉള്ളപ്പോൾ ശേഷിച്ച സൈന്യം നിനക്കെന്തിന്? അവർ ചാടിപ്പായ்ந்து ചെന്നു രാവണന്റെ മഹാപുരിയിൽ എത്തി, പർവ്വത-വനരക്ഷകളെയും, കുഴികളെയും പ്രതോരണങ്ങളെയും, പ്രാകാരങ്ങളെയും ഭവനങ്ങളെയും ഭേദിച്ച് അകത്തു കയറും.
Verse 33
अङ्गदोद्विविदोमैन्दोजाम्बवान्पनसोऽनलः ।नीलस्सेनापतिश्चेवबलशेषेणकिंतव ।।6.3.31।।प्लवमानाहिगत्वातांरावणस्यमहापुरीम् ।।6.3.32।।सपर्वतवनांभित्त्वासखातांचसप्रतोरणाम् ।सप्राकारांसभवनामानयिष्यन्तिराघव ।।6.3.33।।
ഹേ രാഘവാ! അങ്കദൻ, ദ്വിവിദൻ, മൈന്ദൻ, ജാംബവാൻ, പനസൻ, അനലൻ, കൂടാതെ സേനാപതി നീലനും ഇവിടെ ഉള്ളപ്പോൾ ശേഷിച്ച സൈന്യം നിനക്കെന്തിന്? അവർ ചാടിപ്പായ்ந்து ചെന്നു രാവണന്റെ മഹാപുരിയിൽ എത്തി, പർവ്വത-വനരക്ഷകളെയും, കുഴികളെയും പ്രതോരണങ്ങളെയും, പ്രാകാരങ്ങളെയും ഭവനങ്ങളെയും ഭേദിച്ച് അകത്തു കയറും.
Verse 34
एवमाज्ञापयक्षिप्रंबलानांसर्वसङ्ग्रहम् ।मुहूर्तेनतुयुक्तेनप्रस्थानमभिरोचय ।।।।
അതുകൊണ്ട് സൈന്യങ്ങളുടെ സമ്പൂർണ്ണ സമാഹാരം ഉടൻ കല്പിക്ക; പിന്നെ യുക്തവും ശുഭവും ആയ മുഹൂർത്തത്തിൽ പ്രസ്ഥാനം അംഗീകരിക്ക.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Rama’s decision to ground warfare in verified intelligence: he formally requests detailed, truthful reconnaissance before committing the army, modeling rājadharma as evidence-based command rather than impulse.
The chapter teaches that dharmic action in crisis requires disciplined speech and accurate knowledge: Hanuman’s truthful, structured report and Rama’s careful inquiry show that moral intent must be paired with strategic clarity.
Lanka is mapped as an island-fortress across the ocean (Varuna’s abode), protected by golden walls, deep moats with crocodiles and fish, engineered movable bridges, and four major gates with massive garrisons—an archetype of a ‘city-as-fort’ in epic military geography.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.