Shloka 12
वानरमुख्य-परिचयः
Catalogue of Principal Vānara Leaders
Devanagari script
एषयोऽभिमुखोलङ्कांनर्दंस्तिष्ठतिवानरः ।यूथपानांसहस्राणांशतेनपरिवारितः ।।6.26.11।।यस्यघोषेणमहतासप्राकारासतोरणा ।लङ्काप्रवेपतेसर्वासशैलवनकानना ।।6.26.12।।सर्वशाखामृगेन्द्रस्यसुग्रीवस्यमहात्मनः ।बलाग्रेतिष्ठतेवीरोनीलोनामैषयूथपः ।।6.26.13।।
Transliteration
yasya ghoṣeṇa mahatā sa prākārā sa toraṇā |
laṅkā pravepate sarvā saśailavanakānanā ||6.26.12||
Translation
“അവന്റെ മഹത്തായ ഗർജ്ജനധ്വനിയാൽ ലങ്ക മുഴുവനും വിറയ്ക്കുന്നു—അതിന്റെ പ്രാകാരങ്ങളും തോരണങ്ങളും, പർവതങ്ങളും വനോദ്യാനങ്ങളും സഹിതം.”
Word by Word
बाहू(his) two arms
बाहू:
Karma (कर्म/Object of participle)
TypeNoun
Rootबाहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन (Accusative dual)
प्रगृह्यhaving raised
प्रगृह्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया/Absolutive)
TypeIndeclinable
Rootप्र-√ग्रह् (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/अव्ययकृदन्त), 'having lifted/raised'
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पाद्भ्याम्with (his) feet
पाद्भ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन (Instrumental dual/करण)
महीम्the earth/ground
महीम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
गच्छतिgoes / strides
गच्छति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
वीर्यवान्valiant
वीर्यवान्:
Karta (कर्ता/Qualifier)
TypeAdjective
Rootवीर्यवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
लङ्काम्Lanka
लङ्काम्:
Karma (कर्म/Object of facing)
TypeNoun
Rootलङ्का (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अभिमुखःfacing toward
अभिमुखः:
Karta (कर्ता/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootअभिमुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
क्रोधात्from anger / out of anger
क्रोधात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative/अपादान), एकवचन
अभीक्ष्णम्repeatedly
अभीक्ष्णम्:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअभीक्ष्ण (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: repeatedly/constantly)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
विजृम्भतेstretches / expands (himself)
विजृम्भते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-√जृम्भ् (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
गिरि-शृङ्ग-प्रतीकाशःlike a mountain peak
गिरि-शृङ्ग-प्रतीकाशः:
Karta (कर्ता/Qualifier)
TypeAdjective
Rootगिरि (प्रातिपदिक) + शृङ्ग (प्रातिपदिक) + प्रतीकाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (उपमान-सम्बन्ध: like a mountain-peak)
पद्म-किञ्जल्क-सन्निभःresembling lotus filaments
पद्म-किञ्जल्क-सन्निभः:
Karta (कर्ता/Qualifier)
TypeAdjective
Rootपद्म (प्रातिपदिक) + किञ्जल्क (प्रातिपदिक) + सन्निभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (उपमान: resembling lotus-filament)
स्पोटयतिstrikes / snaps (makes crack)
स्पोटयति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√स्पुट्/√स्फुट् (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अभिसंरब्धःhighly enraged
अभिसंरब्धः:
Karta (कर्ता/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअभि-सम्-√रभ् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'highly enraged/excited'
लाङ्गूलम्tail
लाङ्गूलम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootलाङ्गूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्त्यर्थक (again)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्त्यर्थक
यस्यwhose
यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन; relative pronoun
लाङ्गूल-शब्देनby the sound of (his) tail
लाङ्गूल-शब्देन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootलाङ्गूल (प्रातिपदिक) + शब्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुष: लाङ्गूलस्य शब्दः)
स्वनन्तिresound
स्वनन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√स्वन् (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
प्रदिशःdirections
प्रदिशः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootप्रदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
दशten
दश:
Karta (कर्ता/Qualifier)
TypeAdjective
Rootदशन्/दश (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या; प्रथमा, बहुवचनार्थे (agreeing with प्रदिशः)
एषःthis (one)
एषः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वानर-राजेनby the king of vanaras
वानर-राजेन:
Karana (करण/Agent in passive sense)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक) + राजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुष: वानराणां राजा)
सुग्रीवेणby Sugriva
सुग्रीवेण:
Karana (करण/Agent)
TypeNoun
Rootसुग्रीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
अभिषेचितःanointed / crowned
अभिषेचितः:
Karta (कर्ता/Predicate)
TypeAdjective
Rootअभि-√सिच् (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि (having been anointed/crowned)
यौवराज्येin the position of crown-prince
यौवराज्ये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयौवराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (Locative/अधिकरण)
अङ्गदःAngada
अङ्गदः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअङ्गद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नामby name
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध/Qualifier)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामार्थक-निपात
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचन; मध्यमपुरुष-प्रत्ययार्थ (2nd person pronoun)
आह्वयतिchallenges / calls
आह्वयति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√ह्वे (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
संयुगेin battle
संयुगे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंयुग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
Context
"Who, surrounded by thousands of troops is roaring aloud facing Lanka, with whose roar entire Lanka with its boundary walls, archways, mountains and woods are trembling, that one who stands in the forefront of Sugriva the Lord of all Vanara troops is known as the great Nila."
Characters & Entities
L
LaṅkāR
Ramparts (prākāra)G
Gateways (toraṇa)S
SāraṇaR
RāvaṇaFAQs
It implies the dharmic caution that arrogance blinds: recognizing genuine strength in the other side is part of truthful discernment (satya-buddhi) and can avert catastrophic wrongdoing.
Sāraṇa continues describing the same Vānara leader’s overwhelming presence, emphasizing the fear and tremor his roar causes in Laṅkā.
Formidable might expressed as protective intimidation—strength that can deter the enemy and bolster allies.