Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 124, Shloka 23
पुष्पकविमान-प्रस्थानम्
The Pushpaka Vimāna Offered and the Return Prepared
एवमुक्तस्तुरामेणराक्षसेन्द्रोविभीषणः ।विमानसूर्यसङ्काशमाजुहावत्वरान्वितः ।।।।ततःकाञ्चनचित्राङ्गंवैदूर्यमणिवेदिकम् ।कूटागारैःपरिक्षिप्तंसर्वतोरजतप्रभम् ।।।।पाण्डुराभिःपताकाभिर्ध्वजैश्चसमलङ्कृतम् ।शोभितंकाञ्चनैर्हर्म्यैर्हेमपद्मविभूषितैः ।।।।प्रकीर्णंकिङ्किणीजालैर्मुक्तामणिगवाक्षकम् ।घण्टाजालैःपरिक्षिप्तंसर्वतोमधुरस्वनम् ।।।।यन्मेरुशिखराकारंनिर्मितंविश्वकर्मणा ।बृहभिर्भूषितंहर्म्यैर्मुक्तारजतशोभितैः ।।।।तलैस्स्फटिकचित्राङ्गैदूर्यैश्चवरासनैः ।महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नंमहाधनैः ।।।।
evam uktas tu rāmeṇa rākṣasendro vibhīṣaṇaḥ |
vimāna-sūrya-saṅkāśam ājuhāva tvarānvitaḥ ||
tataḥ kāñcana-citrāṅgaṃ vaiḍūrya-maṇi-vedikam |
kūṭāgāraiḥ parikṣiptaṃ sarvato rajata-prabham ||
pāṇḍurābhiḥ patākābhir dhvajaiś ca samalaṅkṛtam |
śobhitaṃ kāñcanair harmyaiḥ hema-padma-vibhūṣitaiḥ ||
prakīrṇaṃ kiṅkiṇī-jālair muktā-maṇi-gavākṣakam |
ghaṇṭā-jālaiḥ parikṣiptaṃ sarvato madhura-svanam ||
yan meru-śikhara-ākāraṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā |
bṛhadbhir bhūṣitaṃ harmyaiḥ muktā-rajata-śobhitaiḥ ||
talaiḥ sphaṭika-citrāṅgair vaiḍūryaiś ca varāsanaiḥ |
mahārha-āstaraṇopetair upapannaṃ mahādhanaiḥ ||
രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, രാക്ഷസേന്ദ്രനായ വിഭീഷണൻ ത്വരയോടെ സൂര്യപ്രഭാസമമായ വിമാനം വരുത്താൻ ആജ്ഞാപിച്ചു. തുടർന്ന് സ്വർണ്ണചിത്രിത അങ്കങ്ങളോടും വൈദൂര്യമണിവേദികയോടും കൂടിയ, കൂറ്റാഗാരങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് എല്ലാടവും വെള്ളിവെളിച്ചം പോലെ തിളങ്ങുന്ന ആ വിമാനം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. പാണ്ഡുരപതാകകളും ധ്വജങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, സ്വർണ്ണഹർമ്യങ്ങളാൽ ശോഭിച്ചതും, ഹേമപദ്മാഭരണങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതവുമായിരുന്നു. കിങ്കിണീജാലങ്ങൾ ചിതറിക്കിടന്നതും, മുത്തുമണികളാൽ ജഡിതമായ ഗവാക്ഷങ്ങളോടും, ഘണ്ടാജാലങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് എല്ലാടവും മധുരനാദം മുഴക്കുന്നതുമായിരിന്നു. മേരുശിഖരസദൃശമായ ആകൃതിയിൽ, വിശ്വകർമ്മാവാൽ നിർമ്മിതമായത്; വിശാല ഹർമ്യങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് മുത്തും വെള്ളിയും കൊണ്ട് ദീപ്തമായിരുന്നു. സ്ഫടികചിത്രിത നിലങ്ങൾ, വൈദൂര്യജഡിത ശ്രേഷ്ഠാസനങ്ങൾ, മഹാമൂല്യമായ വിരിപ്പുകളും അപാര ധനസമ്പത്തും അതിൽ സമ്പൂർണ്ണമായിരുന്നു.
Noble Vibheeshana! Please permit me to go. I am honoured by you, my friend. Do not be angry or feel sorry. Let me do my duty."
FAQs
Right use of power and wealth: splendor is presented as ordered service to dharmic aims (Rāma’s return to rightful duties), not as indulgence.
After Rāma asks for transport, Vibhīṣaṇa hastily summons the radiant Puṣpaka vimāna; the text describes its magnificence and craftsmanship.
Vibhīṣaṇa’s prompt obedience and service-minded kingship; the narrative also highlights sacred craftsmanship (Viśvakarman) supporting righteous action.