Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

रावणवधोत्तरं विभीषणशोकः—क्षत्रधर्मोपदेशः

Vibhishana’s Lament after Ravana’s Fall; Instruction on Kshatriya-Dharma

एषोहिताग्निश्च:महातपाश्चवेदान्तगःकर्मसुचाग्य्रशूरः ।एतस्ययत्प्रेतगतस्यकृत्यंतत्कर्तुमिच्छामितवप्रसादात् ।।।।

eṣo hitāgniś ca mahātapāś ca vedāntaghaḥ karmasu cāgraśūraḥ |

etasya yat pretagatasya kṛtyaṃ tat kartum icchāmi tava prasādāt ||

അവൻ ഹിതാഗ്നികളെ പരിപാലിച്ചു, മഹാതപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു, വേദാന്തജ്ഞാനത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്നു, കർമാനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ അഗ്രഗണ്യനായിരുന്നു; അവൻ പ്രേതഗതനായ ശേഷം അവനുവേണ്ടി ചെയ്യേണ്ട കൃത്യം നിന്റെ പ്രസാദത്തോടെ ഞാൻ നിർവഹിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

एषःthis (man)
एषः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
हिताग्निःone who has maintained the sacred fire
हिताग्निः:
Karta (कर्ता) विशेषण
TypeAdjective
Rootहित-अग्नि (प्रातिपदिक); धा (धातु) + क्त (हित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (कर्मधारय-सन्निकर्ष): 'हितः अग्निः यस्य' इति बहुव्रीह्यर्थे प्रचलित-विशेषण; अत्र विशेषणरूपेण प्रयोगः
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपात
महातपाःgreat ascetic, of great austerity
महातपाः:
Karta (कर्ता) विशेषण
TypeAdjective
Rootमहातपस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय-समास (महान् तपः यस्य/महत्तपाः); विशेषणम्
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपात
वेदान्तगःknower of Vedanta, versed in the Vedas' end
वेदान्तगः:
Karta (कर्ता) विशेषण
TypeAdjective
Rootवेदान्त-ग (प्रातिपदिक); गम् (धातु) + ड (ग)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: वेदान्तं गतः (one who has reached/known Vedanta); विशेषणम्
कर्मसुin rites, in duties
कर्मसु:
Adhikarana (अधिकरण/Domain)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन
also
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपात
अग्रशूरःforemost hero
अग्रशूरः:
Karta (कर्ता) विशेषण
TypeAdjective
Rootअग्र-शूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: अग्रः शूरः (foremost hero); विशेषणम्
एतस्यof this (man)
एतस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; सर्वनाम
यत्whatever, that which
यत्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक-यत् (relative pronoun)
प्रेतगतस्यof the departed (one)
प्रेतगतस्य:
Sambandha (सम्बन्ध) विशेषण
TypeAdjective
Rootप्रेत-गत (प्रातिपदिक); गम् (धातु) + क्त (गत)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष: प्रेतं गतः (gone to the state of the departed); विशेषणम् (एतस्य)
कृत्यम्duty, rite to be done
कृत्यम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootकृत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
तत्that
तत्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (correlative)
कर्तुम्to do
कर्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन/Infinitive purpose)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive)
इच्छामिI wish, I desire
इच्छामि:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootइष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
तवyour
तव:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
प्रसादात्by (your) favor/permission
प्रसादात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootप्रसाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन

"He maintained sacrificial fire and practised austerities. He mastered vedas and was even doing rituals. To the foremost brother's departed soul, I desire your permission to do the rituals."

V
Vibhīṣaṇa
R
Rāma
S
Sacred fire (Agni)

FAQs

Antyeṣṭi-dharma: even an enemy deserves proper rites after death; duty continues beyond conflict.

Vibhīṣaṇa requests Rāma’s consent to perform funerary obligations for the departed warrior.

Compassionate righteousness—honoring ritual duty and human dignity after death.