Shloka 24

दधिमुख

विज्ञापनम् / Dadhimukha Reports the Madhuvana Incident

Devanagari script

ततः प्रहृष्टो धर्मात्मा लक्ष्मणस्सह राघवः।।।।श्रुत्वा कर्णसुखां वाणीं सुग्रीववदनाच्च्युताम्।प्राहृष्यत भृशं रामो लक्ष्मणश्च महाबलः।।।।

Transliteration

tataḥ prahṛṣṭo dharmātmā lakṣmaṇaḥ saha rāghavaḥ |

śrutvā karṇasukhāṃ vāṇīṃ sugrīvavadanāc cyutām |

prāhṛṣyata bhṛśaṃ rāmo lakṣmaṇaś ca mahābalaḥ ||

Translation

അപ്പോൾ ധർമ്മാത്മാവായ രാഘവൻ രാമൻ ലക്ഷ്മണനോടുകൂടെ, സുഗ്രീവന്റെ മുഖത്തിൽ നിന്നൊഴുകിയ കർണ്ണസുഖമായ വാക്കുകൾ കേട്ട് അത്യന്തം ഹർഷിച്ചു; മഹാബലനായ ലക്ഷ്മണനും അതിവിശേഷം ആനന്ദിച്ചു.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अपादान/क्रमवाचक — 'thereupon/then'

• प्रहृष्टः: rejoiced
• प्रहृष्टः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्र-हृष् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'rejoiced'

• धर्मात्मा: righteous-souled
• धर्मात्मा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहि — धर्मः आत्मा यस्य सः (righteous-souled)

• लक्ष्मणः: Lakshmana
• लक्ष्मणः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सह: together with
• सह: Sahakari (सहकारी)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक (with) — सह + तृतीया (implicit)

• राघवः: Rama (Raghava)
• राघवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त्वान्त अव्यय), 'having heard'

• कर्ण-सुखाम्: pleasing to the ear
• कर्ण-सुखाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कर्ण (प्रातिपदिक) + सुख (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष — कर्णस्य सुखा (pleasing to the ear)

• वाणीम्: speech/words
• वाणीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सुग्रीव-वदनात्: from Sugriva's mouth
• सुग्रीव-वदनात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव (प्रातिपदिक) + वदन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (वदन), पञ्चमी (अपादान), एकवचन; तत्पुरुष — सुग्रीवस्य वदनम्; 'from Sugriva's mouth'

• च्युताम्: uttered
• च्युताम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: च्यु (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; वाणीम् विशेषयति — 'uttered/issued'

• प्राहृष्यत: rejoiced
• प्राहृष्यत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-हृष् (धातु)
• Form: लङ् (भूतकाल/अनद्यतन), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; 'rejoiced'

• भृशम्: greatly
• भृशम्: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भृशम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; परिमाण/तीव्रतावाचक क्रियाविशेषण

• रामः: Rama
• रामः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• लक्ष्मणः: Lakshmana
• लक्ष्मणः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• महाबलः: mighty
• महाबलः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महाबल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय — महत् बलम् यस्य सः

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• Sugrīva

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is reflected as trust in rightful allies and truthful speech: Sugrīva’s words bring legitimate hope, and Rāma’s dharmic mind responds with gratitude and renewed resolve.

What is the narrative situation?

After receiving encouraging developments through Sugrīva’s communication, Rāma and Lakṣmaṇa react with strong joy and relief.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s dharma-centered composure and Lakṣmaṇa’s steadfast solidarity—both respond to good news without pride, as renewed purpose.