Shloka 13

हनूमद्वृत्तान्तः—वानरबलप्रशंसा च

Hanuman’s Report and Praise of the Vanara Host

Devanagari script

सागरोऽप्यतियाद्वेलां मन्दरः प्रचलेदपि।न जाम्बवन्तं समरे कम्पयेदरिवाहिनी।।।।

Transliteration

sāgaro 'py atiyād velāṃ mandaraḥ pracaled api |

na jāmbavantaṃ samare kampayed arivāhinī ||

Translation

സമുദ്രം പോലും തന്റെ തീരപരിധി ലംഘിച്ചാലും, മന്ദരപർവ്വതം പോലും കുലുങ്ങിയാലും—സമരത്തിൽ ശത്രുസൈന്യത്തിന് ജാംബവാനെ വിറപ്പിക്കാനാവില്ല.

Word by Word

• मया: by me
• मया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: asmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन

• अतुला: matchless
• अतुला: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: atulā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; शैलवृष्टिः इति विशेषण

• विसृष्टा: sent forth
• विसृष्टा: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: vi-sṛj (धातु) + kta (क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• हि: indeed
• हि: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: hi (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (indeed)

• शैलवृष्टिः: a shower of rocks
• शैलवृष्टिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: śaila (प्रातिपदिक) + vṛṣṭi (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (शैलानां वृष्टिः)

• निरन्तरा: unceasing
• निरन्तरा: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: nirantarā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; शैलवृष्टिः इति विशेषण

• देवान्: gods
• देवान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: deva (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• अपि: even
• अपि: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: api (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि (even)

• रणे: in battle
• रणे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: raṇa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• हन्यात्: would kill
• हन्यात्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: han (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• किम्: what
• किम्: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: kim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् प्रश्नार्थक (interrogative particle)

• पुनः: then (how much more)
• पुनः: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: punaḥ (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरुक्ति/अधिक्य (more so)

• तान्: those
• तान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; सर्वनाम

• निशाचरान्: night-rangers (demons)
• निशाचरान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: niśācara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तान् इति विशेष्य

Characters & Entities

• Sāgara (ocean)
• Mandara (mountain)
• Jāmbavān

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is steadfastness in righteous duty: a protector of the just cause remains unshaken even amid extraordinary upheaval.

What is the narrative situation?

The vānara leaders encourage one another by celebrating the invincible firmness of senior warriors like Jāmbavān before facing the rākṣasa forces.

Which character virtue is emphasized?

Akampyatā—unshakable courage and composure under threat.