Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

षट्पञ्चाशः सर्गः — वैदेही-आश्वासनम् तथा अरिष्टारोहणम्

Consoling Sita and Ascending Mount Arishta

स तमारुह्य शैलेन्द्रं व्यवर्धत महाकपिः।दक्षिणादुत्तरं पारं प्रार्थयन् लवणाम्भसः।।।।

sa tam āruhya śailēndraṃ vyavardhata mahākapiḥ | dakṣiṇād uttaraṃ pāraṃ prārthayan lavaṇāmbhasaḥ ||

ശൈലേന്ദ്രത്തിൽ കയറിയ ആ മഹാകപി തന്റെ ശരീരം വിപുലമാക്കി; തെക്കൻ തീരത്തിൽ നിന്ന് ലവണസമുദ്രം കടന്ന് വടക്കൻ തീരം എത്തുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.

saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचनम्
tamthat
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचनम्
āruhyahaving climbed
āruhya:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootā-√ruh (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), 'having ascended'
śaila-indramthe mountain-king
śaila-indram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśaila (प्रातिपदिक) + indra (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुष: 'शैलानाम् इन्द्रः' = king of mountains
vyavardhatagrew/enlarged
vyavardhata:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-ava-√vṛdh (धातु)
Formलङ्-लकार (imperfect), प्रथम-पुरुष, एकवचनम्; आत्मनेपदम्
mahā-kapiḥthe great monkey (Hanuman)
mahā-kapiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + kapi (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचनम्; कर्मधारय: 'महान् कपिः'
dakṣiṇātfrom the south
dakṣiṇāt:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootdakṣiṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचनम्; 'from the south'
uttaramnorthern
uttaram:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootuttara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचनम्; विशेषणम् (पारम्)
pāramshore/far bank
pāram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpāra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचनम्
prārthayanseeking
prārthayan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootpra-√arth (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), प्रथमा-एकवचनम्, पुल्लिङ्ग; 'desiring/aiming at'
lavaṇa-ambhasaḥof the salt water (ocean)
lavaṇa-ambhasaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootlavaṇa (प्रातिपदिक) + ambhas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचनम्; कर्मधारय: 'लवणम् अम्भः' = salt water (ocean)

On ascending the king of mountains, desiring to reach the northern shore of the salt-water ocean from the Southern shore, he enlarged his body (in preparation to leap).

H
Hanuman
N
Northern shore
S
Southern shore

FAQs

Right effort (dharma-yukta prayatna): Hanuman adapts himself to the task, showing that righteous goals require preparedness, not mere intention.

Hanuman readies himself to leap across the ocean back toward Rama by enlarging his form atop the mountain.

Determination and strategic readiness—he measures himself to the duty ahead.