Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

षट्पञ्चाशः सर्गः — वैदेही-आश्वासनम् तथा अरिष्टारोहणम्

Consoling Sita and Ascending Mount Arishta

मेघपादनिभैः पादैः प्रक्रान्तमिव सर्वतः।जृंम्भमाणमिवाऽकाशे शिखरैरभ्रमालिभिः।।।।

megha-pāda-nibhaiḥ pādaiḥ prakrāntam iva sarvataḥ |

jṛmbhamāṇam ivākāśe śikharair abhra-mālibhiḥ ||

മേഘങ്ങളുടെ പാദങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള പാദപർവ്വതങ്ങളായ കാലുകളാൽ, എല്ലാദിക്കിലും ചുവടുവെച്ച് നടന്നു പോകുന്നതുപോലെ അത് തോന്നി; മേഘമാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ശിഖരങ്ങളാൽ, ആകാശത്തേക്ക് ജംഭിക്കുന്നതുപോലെ ദൃശ്യമായി.

megha-pāda-nibhaiḥwith (feet) resembling cloud-feet
megha-pāda-nibhaiḥ:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootmegha (प्रातिपदिक) + pāda (प्रातिपदिक) + nibha (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचनम्; समासः: 'मेघपादेन निभः' = like the feet of clouds
pādaiḥwith feet
pādaiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootpāda (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचनम्
prakrāntam(as if) striding
prakrāntam:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootpra-√kram (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), द्वितीया-एकवचनम्; 'having stepped/stridden'
ivaas if
iva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय
sarvataḥeverywhere / on all sides
sarvataḥ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootsarvatas (अव्यय)
Formअव्यय, देश/परिमाण-अर्थे (adverb: 'on all sides')
jṛmbhamāṇam(as if) yawning / opening wide
jṛmbhamāṇam:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Root√jṛmbh (धातु)
Formवर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present middle participle), द्वितीया-एकवचनम्
ivaas if
iva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय
ākāśein the sky
ākāśe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootākāśa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचनम्
śikharaiḥwith peaks
śikharaiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootśikhara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचनम्
abhra-mālibhiḥwith cloud-rows
abhra-mālibhiḥ:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootabhra (प्रातिपदिक) + mālin (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचनम्; समासः: 'अभ्राणां माली' = having garlands/rows of clouds

With the ranges of foot-hills appearing like the feet of clouds traversing, with its peaks like garlands of clouds traversing over the mountain, it made one feel it was yawning.

M
megha (cloud)
Ā
ākāśa (sky)
P
parvata (mountain)

FAQs

Dharma involves right orientation—lifting one’s vision upward (ākāśa) toward higher aims. The mountain’s ‘striding’ and ‘yawning to the sky’ can be read as a metaphor for expansive, goal-directed effort.

The landscape is described in animated metaphors, continuing the atmospheric setting within Sundarakāṇḍa 56.

Utsāha (energetic resolve): the imagery of striding suggests forward movement aligned with purposeful mission.