Previous Verse
Next Verse

Shloka 45

लङ्कादाहः — The Burning of Lanka

Catuḥpañcāśaḥ Sargaḥ

स राक्षसांस्तान्सुबहूंश्च हत्वा वनं च भङ्क्त्वा बहुपादपं तत्।विसृज्य रक्षोभवनेषु चाग्निं जगाम रामं मनसा महात्मा।।।।

sa rākṣasāṃs tān subahūṃś ca hatvā vanaṃ ca bhaṅktvā bahupādapaṃ tat | visṛjya rakṣobhavaneṣu cāgniṃ jagāma rāmaṃ manasā mahātmā ||

അനവധി രാക്ഷസന്മാരെ വധിച്ച്, അനേകം വൃക്ഷങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ആ വനത്തെ തകർത്തു, രാക്ഷസഭവനങ്ങളിൽ അഗ്നി വിട്ടുവിട്ട്, മഹാത്മാവായ ഹനുമാൻ മനസ്സുകൊണ്ട് ശ്രീരാമനിലേക്കു തിരിഞ്ഞു—അന്തരത്തിൽ അവനെ തേടി.

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
राक्षसान्demons
राक्षसान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), बहुवचन
तान्those
तान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; सर्वनाम, विशेषणरूपेण
सु-बहून्very many
सु-बहून्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु (अव्यय/उपपद) + बहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; ‘very many’
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
हत्वाhaving killed
हत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootहन् (धातु) → हत्वा (कृदन्त, त्वा)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund)
वनम्the grove
वनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
भङ्क्त्वाhaving broken
भङ्क्त्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootभञ्ज् (धातु) → भङ्क्त्वा (कृदन्त, त्वा)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund)
बहु-पादपम्having many trees
बहु-पादपम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक) + पादप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘many-treed’
तत्that
तत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम, विशेषणरूपेण
विसृज्यhaving set/let loose
विसृज्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootवि+सृज् (धातु) → विसृज्य (कृदन्त, ल्यप्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), ‘having released/set’
रक्षो-भवनेषुin the demons’ dwellings
रक्षो-भवनेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक) + भवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘रक्षसां भवनानि’ (in the demons’ houses)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
अग्निम्fire
अग्निम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
जगामwent/reached
जगाम:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
रामम्Rama
रामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
मनसाwith (his) mind
मनसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन
महात्माthe great-souled one
महात्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहि: ‘महान् आत्मा यस्य सः’ (great-souled)

Hanuman destroyed the garden, killed the demons, burnt the city of Lanka and was shining with delight

H
Hanuman
R
Rama
R
Rakshasas
L
Lanka (implied)

FAQs

Dharma is devotion-driven duty: even amid warfare, Hanuman’s inner orientation remains toward Rama (satya and righteousness), showing that right action must be anchored in right intention.

After completing the destruction and arson in Lanka, Hanuman recollects Rama inwardly and prepares to return to the larger mission.

Single-pointed loyalty (ananyabhakti) and disciplined mind: action outside is intense, but the inner compass stays fixed on Rama.