Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

लङ्कादाहः — The Burning of Lanka

Catuḥpañcāśaḥ Sargaḥ

रश्मिकेतोश्च भवनं सूर्यशत्रोस्तथैव च।ह्रस्वकर्णस्य दंष्ट्रस्य रोमशस्य च रक्षसः।।5.54.12।।युद्धोन्मत्तस्य मत्तस्य ध्वजग्रीवस्य रक्षसः।विद्युज्जिह्वस्य घोरस्य तथा हस्तिमुखस्य च।।5.54.13।।करालस्य पिशाचस्य शोणिताक्षस्य चैव हि।कुम्भकर्णस्य भवनं मकराक्षस्य चैव हि।।5.54.14।।यज्ञशत्रोश्च भवनं ब्रह्मशत्रोस्तथैव च।नरान्तकस्य कुम्भस्य निकुम्भस्य दुरात्मनः।।5.54.15।।वर्जयित्वा महातेजा विभीषणगृहं प्रति।क्रममाणः क्रमेणैव ददाह हरिपुङ्गवः।।5.54.16।।

raśmiketoś ca bhavanaṁ sūryaśatroḥ tathaiva ca | hrasvakarṇasya daṁṣṭrasya romaśasya ca rakṣasaḥ || 5.54.12 ||

yuddhonmattasya mattasya dhvajagrīvasya rakṣasaḥ | vidyujjihvasya ghorasya tathā hastimukhasya ca || 5.54.13 ||

karālasya piśācasya śoṇitākṣasya caiva hi | kumbhakarṇasya bhavanaṁ makarākṣasya caiva hi || 5.54.14 ||

yajñaśatroś ca bhavanaṁ brahmaśatroḥ tathaiva ca | narāntakasya kumbhasya nikumbhasya durātmanaḥ || 5.54.15 ||

varjayitvā mahātejā vibhīṣaṇagṛhaṁ prati | kramamāṇaḥ krameṇaiva dadāha haripuṅgavaḥ || 5.54.16 ||

പിന്നീട് മഹാതേജസ്സായ ഹരിപുങ്ഗവൻ നഗരത്തിലൂടെ ക്രമമായി നീങ്ങി, രശ്മികേതു, സൂര്യശത്രു, ഹ്രസ്വകർണ, ദംഷ്ട്ര, രോമശ, യുദ്ധോന്മത്ത, മത്ത, ധ്വജഗ്രീവ, ഭയങ്കരനായ വിദ്യുജ്ജിഹ്വ, ഹസ്തിമുഖ, കരാല, പിശാച, ശോണിതാക്ഷ, കുംഭകർണ, മകരാക്ഷ, യജ്ഞശത്രു, ബ്രഹ്മശത്രു, നരാന്തക, കുംഭ, ദുഷ്ടനായ നികുംഭ—ഇവരുടെ ഭവനങ്ങൾ ഒന്നൊന്നായി തീകൊളുത്തി ദഹിപ്പിച്ചു; എന്നാൽ വിഭീഷണന്റെ ഗൃഹം മനപ്പൂർവ്വം ഒഴിവാക്കി രക്ഷപ്പെടുത്തി.

varjayitvāhaving spared
varjayitvā:
Kriya (क्रिया-पूर्वक)
TypeVerb
Root√vṛj (वृज्) / √varj (वर्ज्)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), परस्मैपदी-धातु; अर्थः: त्यक्त्वा/वर्जयित्वा (having spared/avoided)
mahā-tejāḥthe mighty/brilliant one
mahā-tejāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + tejas (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहि: महत् तेजः यस्य (very brilliant)
vibhīṣaṇa-gṛhamVibhīṣaṇa's house
vibhīṣaṇa-gṛham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvibhīṣaṇa (प्रातिपदिक) + gṛha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म; समासः: विभीषणस्य गृहम् (Vibhīṣaṇa's house)
pratitowards
prati:
Sambandha (सम्बन्धः/दिशा)
TypeIndeclinable
Rootprati (अव्यय)
Formउपसर्ग/अव्यय (preposition-like), दिशावाचक (towards)
kramamāṇaḥmoving along
kramamāṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√kram (क्रम्)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि (moving/going)
krameṇagradually
krameṇa:
Sambandha (सम्बन्धः/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootkrama (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-एकवचनरूपेण क्रियाविशेषण (instrumental used adverbially): क्रमेन (gradually)
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय
dadāhaburned
dadāha:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√dah (दह्)
Formलिट् (perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; धातु: √दह् (to burn)
hari-puṅgavaḥthe leader of monkeys
hari-puṅgavaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothari (प्रातिपदिक) + puṅgava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्ता; समासः: हरीणां पुंगवः (bull/leader among monkeys)

The brilliant monkey leader bypassed Vibhishanas's house and avoiding it that way set fire to the mansions of other ogres, Rasmiketu, Suryasatru, Hrasvakarna, Vajradamshtra, Romasa, Yuddhonmatta, Matta, Dhwajagriva, Vidyujjihva, Hastimukha, Karala, Pisacha, Sonitaksha, Kumbhakarna, Makaraksha, Yagnasatru, Brahmasatru, Naranthaka, Kumbha, and wicked Nikumbha.

H
Hanumān
L
Laṅkā
V
Vibhīṣaṇa
R
Raśmiketu
S
Sūryaśatru
H
Hrasvakarṇa
D
Daṁṣṭra
R
Romaśa
Y
Yuddhonmatta
M
Matta
D
Dhvajagrīva
V
Vidyujjihva
H
Hastimukha
K
Karāla
P
Piśāca
Ś
Śoṇitākṣa
K
Kumbhakarṇa
M
Makarākṣa
Y
Yajñaśatru
B
Brahmaśatru
N
Narāntaka
N
Nikumbha

FAQs

Viveka in action: even amid punishment, Hanumān distinguishes the righteous from the wicked—sparing Vibhīṣaṇa shows dharma is not blind destruction but morally discriminating justice.

With his tail aflame, Hanumān systematically sets Laṅkā’s rākṣasa mansions on fire, but intentionally does not harm Vibhīṣaṇa’s home.

Nyāya-buddhi (sense of justice) and saṁyama (restraint): power is exercised with ethical boundaries.