Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

चन्द्रप्रकाशे लङ्कानिरीक्षणम्

Moonlit Survey of Lanka and the Unfound Sita

सनातने वर्त्मनि सन्निविष्टां रामेक्षणां तां मदनाभिविष्टाम्।भर्तुर्मनः श्रीमदनुप्रविष्टां स्त्रीभ्यो वराभ्यश्च सदा विशिष्टाम्।।5.5.24।।

sanātane vartmani sanniviṣṭāṃ rāmekṣaṇāṃ tāṃ madanābhiviṣṭām | bhartur manaḥ śrīmad anupraviṣṭāṃ strībhyo varābhyaś ca sadā viśiṣṭām ||5.5.24||

സനാതന ധർമ്മപഥത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്നവളായി, രാമനെത്രസമമായ മനോഹരനേത്രങ്ങളുള്ളവളായി, പ്രണയഭാവത്തിൽ നിറഞ്ഞവളായി; അവളുടെ മനസ്സ് എപ്പോഴും തന്റെ ശ്രീമാനായ ഭർത്താവിൽ ലയിച്ചിരുന്നതുകൊണ്ട്—ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീകളിൽപോലും അവൾ സദാ വിശിഷ്ടയായിരുന്നു.

sanātaneeternal
sanātane:
Visheshana (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootsanātana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; विशेषण
vartmanion the path/way
vartmani:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootvartman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
sanniviṣṭāmfirmly established
sanniviṣṭām:
Visheshana (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootsanniviṣṭa (कृदन्त; √viś (विश्) + sam + नि + क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘seated/settled/established’ (PPP)
rāma-īkṣaṇāmRama-eyed / with eyes on Rama
rāma-īkṣaṇām:
Visheshana (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootrāma (प्रातिपदिक) + īkṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (रामस्य ईक्षणे यस्याः/रामेक्षणा = having Rama-like eyes / eyes fixed on Rama)
tāmher
tām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
madana-abhiviṣṭāmovercome by love
madana-abhiviṣṭām:
Visheshana (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootmadana (प्रातिपदिक) + abhiviṣṭa (कृदन्त; √viś (विश्) + abhi + क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः; ‘overwhelmed/possessed by love (Madana)’
bhartuḥof (her) husband
bhartuḥ:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootbhartṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
manaḥmind
manaḥ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र षष्ठी-सम्बन्धेन ‘भर्तुः मनः’
śrīmatglorious
śrīmat:
Visheshana (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootśrīmat (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (glorious/prosperous)
anupraviṣṭāmentered (into his mind)
anupraviṣṭām:
Visheshana (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootanupraviṣṭa (कृदन्त; √viś (विश्) + anu + pra + क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘entered into/penetrated’ (PPP)
strībhyaḥthan women
strībhyaḥ:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootstrī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/तुलना), बहुवचन; तुलनार्थे ‘than women’
varābhyaḥthan the best
varābhyaḥ:
Apadana (अपादान)
TypeAdjective
Rootvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (तुलना), बहुवचन; ‘than the best (women)’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
sadāalways
sadā:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
viśiṣṭāmdistinguished/superior
viśiṣṭām:
Visheshana (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootviśiṣṭa (कृदन्त; √śiṣ (शिष्/√śās) + vi + क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘distinguished/superior’ (PPP used adjectivally)

'Sita must have had a pair of beautiful eyes. She must have been a passionate lady with mind fixed on her glorious husband. Ever established in dharma, she is perhaps a distinguished lady compared to her counterparts (in Lanka).

S
Sītā
R
Rāma
H
Hanumān

FAQs

Dharma is presented as unwavering adherence to the ‘eternal path’—Sītā’s love is not mere desire but harmonized with duty and fidelity.

Unable to locate Sītā, Hanumān reasons about her character and how she would differ from others in Laṅkā.

Sītā’s fidelity and moral distinction—her mind is ‘ever established’ in Rāma, reflecting steadfastness and truthfulness in relationship.