Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

चन्द्रप्रकाशे लङ्कानिरीक्षणम्

Moonlit Survey of Lanka and the Unfound Sita

ददर्श कान्ताश्च समालभन्त्य स्तथा परास्तत्र पुनः स्वपन्त्यः।सुरूपवक्त्राश्च तथा हसन्त्यः क्रुद्धाः पराश्चापि विनिःश्वसन्त्य।।5.5.13।।

dadarśa kāntāś ca samālabhantyaḥ tathā parās tatra punaḥ svapantyaḥ |surūpavaktrāś ca tathā hasantyaḥ kruddhāḥ parāś cāpi viniḥśvasantyaḥ ||5.5.13||

അവൻ കണ്ടു—ചില സ്ത്രീകൾ പ്രിയനെ സ്നേഹത്തോടെ തഴുകി ചേർത്തിരുന്നു; ചിലർ അവിടെ തന്നേ വീണ്ടും ഉറങ്ങിക്കിടന്നു; മനോഹരമുഖികളായ ചിലർ ചിരിച്ചു; മറ്റുചിലർ കോപത്തോടെ അസഹിഷ്ണുതയിൽ ഭാരമായി നിശ്ശ്വസിച്ചു।

ददर्शsaw
ददर्श:
क्रिया (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु) → ददर्श
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (singular); परस्मैपदम्
कान्ताःbeloved women / women
कान्ताः:
कर्तृ (द्रष्टव्य-वस्तु/दृश्य-समूहः; कर्मसदृशं—दर्शनस्य विषयः)
TypeNoun
Rootकान्ता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा-विभक्ति (nom.), बहुवचन (pl.)
and
:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction: 'and')
समालभन्त्यःembracing / touching / clinging (to someone)
समालभन्त्यः:
विशेषण (कान्ताः इति पदस्य)
TypeVerb
Rootसम् + आ + √लभ् (धातु) → समालभन्ती (वर्तमानकृदन्त)
Formवर्तमान-शतृ/शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present participle), स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा-विभक्ति (nom.), बहुवचन (pl.); परस्मैपद-धातु-आश्रयः
तथाlikewise / thus
तथा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: 'thus/likewise')
पराःothers (women)
पराः:
कर्तृ (द्रष्टव्य-वस्तु/दृश्य-समूहः; दर्शनस्य विषयः)
TypeNoun
Rootपरा (प्रातिपदिक; सर्वनामसदृश-विशेषण)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा-विभक्ति (nom.), बहुवचन (pl.)
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (स्थान)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb: 'there')
पुनःagain
पुनः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formकाल/पुनरावृत्ति-वाचक-अव्यय (adverb: 'again')
स्वपन्त्यःsleeping
स्वपन्त्यः:
विशेषण (पराः इति पदस्य)
TypeVerb
Root√स्वप् (धातु) → स्वपन्ती (वर्तमानकृदन्त)
Formवर्तमान-शतृ/शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present participle), स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा-विभक्ति (nom.), बहुवचन (pl.)
सुरूपवक्त्राःwomen with beautiful faces
सुरूपवक्त्राः:
कर्तृ (द्रष्टव्य-वस्तु/दृश्य-समूहः; दर्शनस्य विषयः)
TypeNoun
Rootसु-रूप + वक्त्र (प्रातिपदिक); (सु + रूप) + वक्त्र
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा-विभक्ति (nom.), बहुवचन (pl.); कर्मधारय-समासः (विशेषण-विशेष्यभावः)
and
:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction: 'and')
तथाlikewise
तथा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: 'likewise')
हसन्त्यःlaughing
हसन्त्यः:
विशेषण (सुरूपवक्त्राः इति पदस्य)
TypeVerb
Root√हस् (धातु) → हसन्ती (वर्तमानकृदन्त)
Formवर्तमान-शतृ/शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present participle), स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा-विभक्ति (nom.), बहुवचन (pl.)
क्रुद्धाःangry
क्रुद्धाः:
विशेषण (पराः इति पदस्य/स्त्रीसमूहस्य)
TypeAdjective
Root√क्रुध् (धातु) → क्रुद्ध (भूतकृदन्त/क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा-विभक्ति (nom.), बहुवचन (pl.)
पराःothers (women)
पराः:
कर्तृ (द्रष्टव्य-वस्तु/दृश्य-समूहः; दर्शनस्य विषयः)
TypeNoun
Rootपरा (प्रातिपदिक; सर्वनामसदृश-विशेषण)
Formस्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा-विभक्ति (nom.), बहुवचन (pl.)
and
:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction: 'and')
अपिalso / even
अपि:
सम्बन्ध/समुच्चय (emphasis/addition)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (particle: 'also/even')
विनिःश्वसन्त्यःsighing / breathing out heavily
विनिःश्वसन्त्यः:
विशेषण (पराः इति पदस्य)
TypeVerb
Rootवि + निः + √श्वस् (धातु) → विनिःश्वसन्ती (वर्तमानकृदन्त)
Formवर्तमान-शतृ/शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present participle), स्त्रीलिङ्ग (f.), प्रथमा-विभक्ति (nom.), बहुवचन (pl.)

He even saw women collected there, their limbs smeared with unguents on their bodies, like wise women with beautiful countenances laughing at others, some sleeping, and others hissing (sighing) like angry serpents.

H
Hanumān
R
Rākṣasīs (women of Laṅkā)

FAQs

The verse highlights fluctuating emotions (desire, laughter, anger) as part of worldly life; dharma teaches mastery over such impulses rather than being driven by them.

Hanumān continues observing domestic scenes inside Laṅkā’s residences while searching for Sītā.

Steadfastness (dhṛti): Hanumān remains undeterred and attentive amid varied sights and moods.