Previous Verse
Next Verse

Shloka 57

इन्द्रजित्प्रेषणम्—ब्रह्मास्त्रबन्धः, हनूमद्ग्रहणं, रावणसभाप्रवेशः

Indrajit’s Deployment—Brahmāstra Binding, Hanuman’s Capture, Entry into Ravana’s Court

अतीत्य मार्गं सहसा महात्मा स तत्र रक्षोधिपपादमूले।ददर्श राज्ञः परिचारवृद्धान् गृहं महारत्नविभूषितं च।।।।

atītya mārgaṃ sahasā mahātmā sa tatra rakṣodhipa-pādamūle | dadarśa rājñaḥ paricāra-vृद्धhān gṛhaṃ mahāratna-vibhūṣitaṃ ca ||

മഹാത്മാവായ അവൻ പെട്ടെന്ന് വഴി കടന്ന് രാക്ഷസാധിപന്റെ പാദമൂലത്തോട് ചേർന്ന സ്ഥലത്തെത്തി; അവിടെ രാജാവിന്റെ വൃദ്ധ സേവകരെയും മഹാരത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട കൊട്ടാരത്തെയും കണ്ടു.

अतीत्यhaving crossed
अतीत्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअति+इ (धातु) → अतीत्य (कृदन्त)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (Gerund/Absolutive), ‘having crossed/passed’
मार्गम्the path
मार्गम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमार्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्
सहसाsuddenly
सहसा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formअव्ययम्; शीघ्रार्थक-क्रियाविशेषणम् (adverb: suddenly/quickly)
महात्माthe great-souled one
महात्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचनम्
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा, एकवचनम् (pronoun)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्ययम् (locative adverb)
रक्षोधिपपादमूलेat the base of the demon-king's feet
रक्षोधिपपादमूले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरक्षः+अधिप (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक) + मूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे सप्तमी (7th/Locative), एकवचनम्; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः: रक्षोधिपस्य पादस्य मूले (at the foot-base of the lord of rakshasas)
ददर्शsaw
ददर्श:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलकारः लिट् (Perfect), पुरुषः प्रथमः (3rd), वचनम् एकवचनम्, परस्मैपदम्
राज्ञःof the king
राज्ञः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी (6th/Genitive), एकवचनम्
परिचारवृद्धान्aged attendants
परिचारवृद्धान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपरिचार (प्रातिपदिक) + वृद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया, बहुवचनम्; समासः कर्मधारय/तत्पुरुष-भावः: परिचाराः ये वृद्धाः (aged attendants/elder servants)
गृहम्the house/palace
गृहम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया, एकवचनम्
महारत्नविभूषितम्adorned with precious gems
महारत्नविभूषितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + रत्न (प्रातिपदिक) + विभूषित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्तः (क्त), नपुंसकलिङ्गे द्वितीया, एकवचनम्; समासः तत्पुरुषः: महारत्नैः विभूषितम् (adorned with great gems)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (and)

The great Hanuman moving quickly and crossing the path came near the feet of the king. He saw the aged and experienced ministers of the king and the palace of the king adorned with precious gems.

H
Hanumān
R
Rāvaṇa (rakṣodhipa)

FAQs

Dharma here is expressed as composure and purposeful movement: even in captivity and danger, Hanumān proceeds toward his mission with clarity rather than fear.

Hanumān is brought into Rāvaṇa’s royal presence; the scene opens onto the court, attendants, and the jeweled palace.

Hanumān’s mahātmatā—steadfastness and inner greatness—shown by calm observation and readiness to speak the truth of his mission.