Previous Verse
Next Verse

Shloka 36

अक्षवधः (The Slaying of Prince Aksha)

Sundarakāṇḍa Sarga 47

स भग्नबाहूरुकटीशिरोधरः क्षरन्नसृङिनर्मथितास्थिलोचनः।सम्भग्नसन्धि: प्रविकीर्णबन्धनो हतः क्षितौ वायुसुतेन राक्षसः।।5.47.36।।

sa bhagnabāhūrukaṭīśirodharaḥ kṣarann asṛg nirmathitāsthilocanaḥ |

sambhagnasandhiḥ pravikīrṇabandhano hataḥ kṣitau vāyusutena rākṣasaḥ ||5.47.36||

വായുപുത്രൻ വധിച്ച ആ രാക്ഷസൻ ഭൂമിയിൽ വീണു; അവന്റെ ഭുജങ്ങൾ, തുടകൾ, അരയും കഴുത്തും തകർന്നു; രക്തം ഒഴുകി, അസ്ഥികൾ ചതഞ്ഞു, കണ്ണുകൾ പുറത്തേക്ക് തള്ളിപ്പോയി; സന്ധികൾ പൊളിഞ്ഞു, നാഡിബന്ധങ്ങൾ ചിതറിപ്പോയി.

सःhe; that (one)
सः:
कर्ता (agent/subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., nominative, singular)
भग्नबाहूरुकटीशिरोधरःwhose arms, thighs, hips and neck were broken/mangled
भग्नबाहूरुकटीशिरोधरः:
कर्तृविशेषणम् (subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootभग्न + बाहु + ऊरु + कटि + शिरस् + धर (समास-प्रातिपदिक; घटकाः: भग्न(√भञ्ज्-क्त) + बाहु + ऊरु + कटि + शिरस् + धर)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (masc., nominative, singular; adjective qualifying राक्षसः)
क्षरन्dripping; oozing
क्षरन्:
कर्तृविशेषणम् (subject-qualifier)
TypeAdjective
Root√क्षर् (धातु) + शतृ (वर्तमान-कृदन्त)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; शतृ-प्रत्ययान्तः वर्तमान-कर्तरि कृदन्तः (masc., nom., sg.; present active participle)
असृक्blood
असृक्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootअसृज्/असृक् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (neut., accusative, singular); कर्मपदम् (object of क्षरन्)
निर्मथितास्थिलोचनःwith bones and eyes crushed/churned (i.e., badly mangled)
निर्मथितास्थिलोचनः:
कर्तृविशेषणम् (subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootनिर्मथित + अस्थि + लोचन (समास-प्रातिपदिक; घटकाः: निर्मथित(√मथ्-क्त, नि-) + अस्थि + लोचन)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (masc., nominative, singular; adjective qualifying राक्षसः)
सम्भग्नसन्धिःwith joints dislocated/broken
सम्भग्नसन्धिः:
कर्तृविशेषणम् (subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootसम्भग्न + सन्धि (समास-प्रातिपदिक; घटकाः: सम्भग्न(√भञ्ज्-क्त, सम्-) + सन्धि)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (masc., nominative, singular; adjective qualifying राक्षसः)
प्रविकीर्णबन्धनःwith bonds/sinews scattered about
प्रविकीर्णबन्धनः:
कर्तृविशेषणम् (subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रविकीर्ण + बन्धन (समास-प्रातिपदिक; घटकाः: प्रविकीर्ण(√कीर्-क्त, प्र-वि-) + बन्धन)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (masc., nominative, singular; adjective qualifying राक्षसः)
हतःwas slain; killed
हतः:
क्रिया/विधेय (predicate action/state)
TypeVerb
Root√हन् (धातु) + क्त (भूतकृदन्त; कर्मणि/भावे)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः भूतकृदन्तः, कर्मणि-प्रयोगे विधेय-रूपेण (masc., nom., sg.; past passive participle used predicatively = 'was slain')
क्षितौon the ground; on earth
क्षितौ:
अधिकरण (location)
TypeNoun
Rootक्षिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (fem., locative, singular)
वायुसुतेनby the son of the Wind-god (Hanuman)
वायुसुतेन:
करण (instrument/agent in passive)
TypeNoun
Rootवायु + सुत (समास-प्रातिपदिक; घटकाः: वायु + सुत)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., instrumental, singular)
राक्षसःthe demon/ogre
राक्षसः:
कर्ता (agent/subject)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., nominative, singular)

Hit by Hanuman, the ogre's arms, thighs, hips and neck broken, bones rendered to fragments, eyes protruded, joints disjointed, tendons strewn he was thrown down on the earth dripping blood.

H
Hanumān
V
Vāyu (Wind-god)
R
Rākṣasa (Akṣa, implied by context)

FAQs

Dharma here appears as the rightful use of force to neutralize adharma: Hanumān’s violence is not cruelty but the protective action of a messenger-warrior acting for a just cause (Sītā’s recovery and the defeat of tyranny).

In Laṅkā, Hanumān has engaged the rākṣasa forces; Akṣa (Rāvaṇa’s son) has been overcome, and this verse describes the physical aftermath of the blow and the fall to the ground.

Hanumān’s vīrya (heroic power) and unwavering resolve—his ability to act decisively against aggression while remaining committed to Rāma’s mission.