Previous Verse
Next Verse

Shloka 28

अक्षवधः (The Slaying of Prince Aksha)

Sundarakāṇḍa Sarga 47

पराक्रमोत्साहविवृद्धमानस स्समीक्षते मां प्रमुखाग्रतःस्थितः।पराक्रमो ह्यस्य मनांसि कम्पयेत्सुरासुराणामपि शीघ्रगामिनः।।5.47.28।।

parākramotsāhavivṛddhamānasaḥ samīkṣate māṃ pramukhāgrataḥ sthitaḥ |

parākramo hy asya manāṃsi kampayet surāsurāṇām api śīghragāminaḥ ||5.47.28||

പരാക്രമവും ഉത്സാഹവും കൊണ്ട് വളർന്ന മനസ്സോടെ, എന്റെ മുന്നിൽ മുഖാമുഖം നിന്നു അവൻ എന്നെ നോക്കുന്നു. ഈ ശീഘ്രഗാമിയായ യോദ്ധാവിന്റെ പരാക്രമം ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും ഹൃദയങ്ങളെയും കുലുക്കുമെന്നതിൽ സംശയമില്ല.

पराक्रमोत्साहविवृद्धमानसः(he) whose mind is enlarged by valor and zeal
पराक्रमोत्साहविवृद्धमानसः:
कर्ता (agent/subject)
TypeAdjective
Rootपराक्रम (प्रातिपदिक) + उत्साह (प्रातिपदिक) + विवृद्ध (वि+वृध् धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त) + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine, nominative singular); समासः: पराक्रम-उत्साह- (षष्ठी/तत्पुरुष-सम्बन्धः) + विवृद्ध-मानस (कर्मधारय/तत्पुरुष-भावः) समुच्चितः
समीक्षतेlooks at / observes
समीक्षते:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootसम्+ईक्ष् (धातु)
Formलट्-लकारः (present), आत्मनेपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम् (3rd person singular, middle)
माम्me
माम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (pronoun, accusative singular)
प्रमुखाग्रतःस्थितःstanding in front, facing (me)
प्रमुखाग्रतःस्थितः:
कर्ता (agent/subject)
TypeAdjective
Rootप्रमुख (प्रातिपदिक) + अग्रतः (अव्यय) + स्थित (स्था धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine, nominative singular); समासः: प्रमुख-अग्रतः (अव्ययीभाव/तत्पुरुष-भावः ‘in front’) + स्थितः (कृदन्त-विशेषण)
पराक्रमःvalor / prowess
पराक्रमः:
कर्ता (agent/subject)
TypeNoun
Rootपराक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine, nominative singular)
हिindeed
हि:
सम्बन्ध/वाक्य-समर्थक (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपातः (particle), अव्ययम्; अर्थः: ‘indeed/for’
अस्यof him / his
अस्य:
सम्बन्ध (genitive/possessor)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (pronoun, genitive singular)
मनांसिminds
मनांसि:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम् (neuter, nominative/accusative plural)
कम्पयेत्would shake / could make tremble
कम्पयेत्:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootकम्प् (धातु) + णिच् (causative)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम् (3rd person singular); णिजन्त-धातु: कम्पयति
सुरासुराणाम्of the gods and demons
सुरासुराणाम्:
सम्बन्ध (genitive/possessor)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक) + असुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम् (masculine, genitive plural); द्वन्द्व-समासः: सुर + असुर
अपिeven / also
अपि:
सम्बन्ध/वाक्य-समर्थक (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपातः (particle), अव्ययम्; अर्थः: ‘also/even’
शीघ्रगामिनःof the swift-moving one (swift warrior)
शीघ्रगामिनः:
सम्बन्ध (genitive/possessor)
TypeNoun
Rootशीघ्र (अव्यय/प्रातिपदिक) + गामिन् (गम् धातु, इनि-प्रत्यय; कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (masculine, genitive singular); समासः: शीघ्र-गामिन् (कर्मधारय/तत्पुरुष: ‘swift-going’)

'His mental horizon is enhanced by his valour and power. He is standing before me and dares to look into my eyes. Surely his swift movement and valour will shake even the minds of suras and asuras.

H
Hanumān
S
Sura (Devas)
A
Asura

FAQs

Dharma includes truthful discernment: recognizing strength and virtue as they are, without self-deception. Honest appraisal is a prerequisite for responsible action.

Akṣa observes Hanumān’s fearless stance and concludes that Hanumān’s speed and valor are formidable—enough to unsettle even celestial and demonic beings.

Fearlessness and confidence rooted in capability—Hanumān’s steady, unflinching presence before an enemy.