Shloka 21

अक्षवधः (The Slaying of Prince Aksha)

Sundarakāṇḍa Sarga 47

Devanagari script

स तेन बाणैः प्रसभं निपातितैश्चकार नादं घननादनिस्स्वनः।समुत्पपाताशु नभस्स मारुतिर्भुजोरुविक्षेपणघोरदर्शनः।।5.47.21।।

Transliteration

sa tena bāṇaiḥ prasabhaṃ nipātitaiś cakāra nādaṃ ghana-nāda-niḥsvanaḥ | samutpapātāśu nabhas sa mārutir bhujoru-vikṣepaṇa-ghora-darśanaḥ ||5.47.21||

Translation

അക്ഷന്റെ അമ്പുകൾ ശക്തിയായി പതിച്ചതോടെ ഹനുമാൻ ഇടിമേഘത്തിന്റെ ഗർജ്ജനപോലെ ഒരു നാദം മുഴക്കി; ഉടൻ തന്നെ മാർുതി ആകാശത്തിലേക്ക് ചാടിപ്പൊങ്ങി—ഭുജങ്ങളും തുടകളും പ്രബലമായി വീശി ഭയാനകനായി ദൃശ്യപ്പെട്ടു।

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्तृ), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्

• तेन: by him / with that
• तेन: करणम्
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः/नपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (करण), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्

• बाणैः: with arrows
• बाणैः: करणम्
• Type: Noun
• Root: बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (करण), बहुवचनम्

• प्रसभम्: violently / forcibly
• प्रसभम्: क्रियाविशेषणम्
• Type: Indeclinable
• Root: प्रसभम् (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb)

• निपातितैः: having been hurled / released
• निपातितैः: विशेषणम् (करणस्य)
• Type: Adjective
• Root: नि-√पत् (धातु) + णिच्?; निपातित (कृदन्त-प्रातिपदिक, भूतकर्मणि/कर्मणि प्रयोगः)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; भूतकृदन्तम् (क्त/क्तवत्-प्रायः), विशेषणम्—बाणैः इति विशेष्यस्य

• चकार: made / produced
• चकार: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्षभूत/परफेक्ट्), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• नादम्: a sound / roar
• नादम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: नाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्

• घननादनिस्स्वनः: having a thunder-like roar (cloud-resounding)
• घननादनिस्स्वनः: विशेषणम् (कर्तुः)
• Type: Adjective
• Root: घन (प्रातिपदिक) + नाद (प्रातिपदिक) + निःस्वन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—षष्ठी/तत्पुरुष-प्रायः: घन-नाद-निःस्वनः = घनस्य नादवत् निःस्वनः; विशेषणम् (सः/मारुतिः)

• समुत्पपात: leaped up / sprang
• समुत्पपात: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सम्-उत्-√पत् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• आशु: quickly / suddenly
• आशु: क्रियाविशेषणम्
• Type: Indeclinable
• Root: आशु (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb)

• नभः: the sky
• नभः: कर्म (देश/गति)
• Type: Noun
• Root: नभस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (गत्यर्थे कर्म/देश), एकवचनम्

• सः: that (he)
• सः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम् (पुनरुक्त-निर्देशः)

• मारुतिः: Maruti (Hanuman)
• मारुतिः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: मारुति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्ता), एकवचनम्

• भुजोरुविक्षेपणघोरदर्शनः: dreadful to behold due to the flinging of his arms and thighs
• भुजोरुविक्षेपणघोरदर्शनः: विशेषणम् (कर्तुः)
• Type: Adjective
• Root: भुज (प्रातिपदिक) + ऊरु (प्रातिपदिक) + विक्षेपण (प्रातिपदिक) + घोर (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुव्रीहिः—यस्य भुज-ऊरु-विक्षेपणं घोरं, सः; विशेषणम् (मारुतिः)

Context

Struck by the arrows released by prince Aksha, Hanuman roared violently like a thundering cloud and leaped into the sky putting up a fierce appearance, stretching his arms and thighs.

Characters & Entities

• Hanumān (Māruti)
• Akṣa (implied agent)
• arrows (bāṇa)
• sky (nabhas)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in adversity is steadiness: even when struck, Hanumān does not collapse into anger without purpose; he reasserts courage and regains tactical advantage.

What is the narrative situation?

Akṣa’s arrows land; Hanumān responds by roaring and taking to the air to continue the fight from a superior position.

Which character virtue is emphasized?

Resilience and fearlessness—Hanumān absorbs impact and immediately acts with power and presence.