Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

अक्षवधः (The Slaying of Prince Aksha)

Sundarakāṇḍa Sarga 47

समुत्पतन्तं समभिद्रवद्बली स राक्षसानां प्रवरः प्रतापवान्।रथी रथिश्रेष्ठतमः किरन्शरैः पयोधरश्शैलमिवाश्मवृष्टिभिः।।5.47.22।।

samutpatantaṃ samabhidravad balī sa rākṣasānāṃ pravaraḥ pratāpavān | rathī rathi-śreṣṭhatamaḥ kiran śaraiḥ payodharaḥ śailam ivāśma-vṛṣṭibhiḥ ||5.47.22||

ഹനുമാൻ മേലോട്ടുയരുമ്പോൾ, രാക്ഷസന്മാരിൽ പ്രഖ്യാതനും പ്രതാപവാനുമായ, രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ആ ബലവാൻ അക്ഷൻ പിന്നാലെ പാഞ്ഞുവന്നു; അമ്പുകൾ ചൊരിഞ്ഞ് അവനെ ആക്രമിച്ചു—മേഘം കല്ലുമഴയായി പർവ്വതത്തെ അടിക്കുന്നതുപോലെ।

समुत्पतन्तम्(him) leaping up / springing
समुत्पतन्तम्:
कर्म (object)
TypeAdjective
Rootसम् + उत् + पत् (धातु) → समुत्पतत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्तम् (present active participle, शतृ); नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (acc. sg. n.)
समभिद्रवत्ran at / charged / chased
समभिद्रवत्:
क्रिया (verbal action)
TypeVerb
Rootसम् + अभि + द्रु (धातु)
Formलङ्-लकारः (imperfect/past); प्रथमपुरुषः एकवचनम् (3rd sg.); परस्मैपदम्
बलीmighty
बली:
कर्ता (agent)
TypeAdjective
Rootबलिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nom. sg. m.)
सःhe
सः:
कर्ता (agent)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nom. sg. m.); सर्वनाम
राक्षसानाम्of the rakshasas / ogres
राक्षसानाम्:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः बहुवचनम् (gen. pl. m.)
प्रवरःthe foremost / leader
प्रवरः:
कर्ता (apposition to subject)
TypeNoun
Rootप्रवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nom. sg. m.)
प्रतापवान्valiant / powerful
प्रतापवान्:
कर्ता (qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootप्रतापवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nom. sg. m.)
रथीchariot-warrior
रथी:
कर्ता (apposition)
TypeNoun
Rootरथिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nom. sg. m.)
रथिश्रेष्ठतमःthe very best among chariot-fighters
रथिश्रेष्ठतमः:
कर्ता (apposition)
TypeNoun
Rootरथि (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक) + तम (तद्धित/प्रत्यय, superlative)
Formतत्पुरुषसमासः (रथिनां श्रेष्ठतमः = among chariot-warriors the best); पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nom. sg. m.)
किरन्scattering / showering
किरन्:
कर्ता (concomitant action of subject)
TypeVerb
Rootकॄ (धातु) → किरन्त् (शतृ-कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्तम्; पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nom. sg. m.); क्रियाविशेषणभावेन सहक्रिया (concomitant action)
शरैःwith arrows
शरैः:
करण (instrument)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः बहुवचनम् (instr. pl. m.)
पयोधरःa cloud
पयोधरः:
उपमान (standard of comparison)
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (पयः धरति इति); पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nom. sg. m.)
शैलम्a mountain
शैलम्:
कर्म (object, in simile)
TypeNoun
Rootशैल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (acc. sg. m.)
इवlike / as
इव:
सम्बन्ध (simile marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-प्रदर्शक-अव्ययम् (indeclinable particle of comparison)
अश्मवृष्टिभिःwith showers of stones / hail-like stones
अश्मवृष्टिभिः:
करण (instrument, in simile)
TypeNoun
Rootअश्मन् (प्रातिपदिक) + वृष्टि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (अश्मनां वृष्टिः); स्त्रीलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः बहुवचनम् (instr. pl. f.)
H
Hanumān
A
Akṣa (Akṣakumāra)
A
arrows (śara)
C
cloud (payodhara)
M
mountain (śaila)

FAQs

The verse presents steadfastness in one’s chosen duty (for Akṣa, the warrior’s role). In Ramayana ethics, such steadfast valor is admirable as a quality, though its moral worth depends on the justice of the cause it serves.

Hanumān leaps into the air; Akṣa pursues aggressively from his chariot, continuing an intense arrow-attack.

Persistence and martial competence—Akṣa keeps pressure on a superior opponent without hesitation.