Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

षट्चत्वारिंशः सर्गः

Ravana Deploys Five Generals; Hanuman Destroys the Commanders and the Remaining Host

ते स्वामिवचनं सर्वे प्रतिगृह्य महौजसः।।5.46.15।।समुत्पेतुर्महावेगा हुताशसमतेजसः।रथैर्मत्तैश्च मातङ्गैर्वाजिभिश्च महाजवैः।।5.46.16।।शस्त्रैश्च विविधैस्तीक्ष्णैस्सर्वैश्चोपचिता बलैः।

te svāmivacanaṃ sarve pratigṛhya mahaujasaḥ || (5.46.15)

samutpetur mahāvegā hutāśasamatejasaḥ |

rathair mattaiś ca mātaṅgair vājibhiś ca mahājavaiḥ || (5.46.16)

śastraiś ca vividhais tīkṣṇaiḥ sarvaiś copacitā balaiḥ |

ദക്ഷിണ പാഠഭേദപ്രകാരം ഇവിടെ അതേ സൈന്യസഞ്ചാര ദൃശ്യമാണ് തുടരുന്നത്: സ്വാമിയുടെ വചനം സ്വീകരിച്ച മഹാപ്രതാപികളും മഹാവേഗികളും അഗ്നിപോലെ ജ്വലിച്ച്, രഥങ്ങളും മദോന്മത്ത ഗജങ്ങളും അതിവേഗ അശ്വങ്ങളും തീക്ഷ്ണായുധങ്ങളും സഹിതം, പൂർണ്ണമായി സമാഹൃത ബലത്തോടെ മുന്നേറി।

ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध/काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक (temporal adverb)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
ददृशुःsaw
ददृशुः:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
वीराःheroes
वीराः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
दीप्यमानम्shining
दीप्यमानम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदीप् (धातु)
Formशानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (Present middle participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-विशेषण (qualifying 'him')
महाकपिम्the great monkey (Hanuman)
महाकपिम्:
Karma (कर्म/Object apposition)
TypeNoun
Rootमहा + कपि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय: महा-कपिः = 'great monkey'
रश्मिमन्तम्radiant; having rays
रश्मिमन्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootरश्मिमन्त् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive adjective)
इवlike
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय, उपमा-वाचक (comparative particle 'like/as')
उद्यन्तम्rising
उद्यन्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउद्-या (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'rising'
स्वतेजोरश्मिमालिनम्wreathed in rays of his own brilliance
स्वतेजोरश्मिमालिनम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व + तेजस् + रश्मि + मालिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुव्रीहि: स्वतेजः-रश्मि-माला यस्य सः = 'garlanded with rays of his own splendor'
तोरणस्थम्standing at the archway
तोरणस्थम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतोरण + स्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः सप्तमी-तत्पुरुष: तोरणे स्थितः = 'standing at the gateway/arch'
महोत्साहम्of great energy
महोत्साहम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा + उत्साह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय
महासत्त्वम्of great valor/nobility
महासत्त्वम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा + सत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय; सत्त्व = 'courage/being/strength of character'
महाबलम्very strong
महाबलम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा + बल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारय

Taking King's order, the strong and swift warriors, resplendent as the flame of sacrificial fire sallied forth with their army on chariots, on the back of rutting elephants, some on swift horses equipped with sharp weapons of many kinds.

R
Rāvaṇa

FAQs

Preparedness and organization: effective action in crisis requires coordinated resources; dharma in practice depends on disciplined execution.

The text reiterates/continues the description of rākṣasa forces mobilizing in response to Rāvaṇa’s command.

Operational readiness: speed, equipment, and unity of forces.