Home›Ramayana›Sundara Kanda›Sarga 46›Shloka 11
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 11

षट्चत्वारिंशः सर्गः

Ravana Deploys Five Generals; Hanuman Destroys the Commanders and the Remaining Host

Devanagari script

दृष्टा हि हरयः पूर्वं मया विपुलविक्रमाः।वाली च सहसुग्रीवो जाम्बवांश्च महाबलः।।5.46.10।।नीलस्सेनापतिश्चैव ये चान्ये द्विविदादयः।नैवं तेषां गतिर्भीमा न तेजो न पराक्रमः।।5.46.11।।न मतिर्न बलोत्साहौ न रूपपरिकल्पनम्।

Transliteration

dṛṣṭā hi harayaḥ pūrvaṃ mayā vipulavikramāḥ |

vālī ca saha sugrīvo jāmbavāṃś ca mahābalaḥ || (5.46.10)

nīlaḥ senāpatiś caiva ye cānye dvividādayaḥ |

naivaṃ teṣāṃ gatir bhīmā na tejo na parākramaḥ || (5.46.11)

na matir na balotsāhau na rūpaparikalpanam |

Translation

ദക്ഷിണ പാഠത്തിലെ തുടർച്ചയായ ഉദ്ധരണി (5.46.10–11) പ്രകാരം രാവണൻ പറയുന്നു: വാലി-സുഗ്രീവർ, മഹാബലനായ ജാംബവാൻ, സേനാപതി നീലൻ, ദ്വിവിദാദികളായ അനേകം വാനരനേതാക്കളെ ഞാൻ മുമ്പ് കണ്ടിട്ടുണ്ട്; എങ്കിലും ഈ ജീവിയിലേതുപോലെ ഭയങ്കര ഗതി, തേജസ്, പരാക്രമം, ബുദ്ധി, ബലോത്സാഹം, ഇച്ഛാനുസാരം രൂപം ധരിക്കുന്ന ശക്തി ആരിലും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.

Word by Word
दृष्टाःseen
दृष्टाः:
कर्मणि-कर्तृ/विषय (logical object: ‘monkeys’ as those seen)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) → दृष्ट (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
Formकृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्तः), पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम्; कर्मणि-प्रयोगे ‘दृष्टाः’ = ‘seen’ (passive participle)
हिindeed / for
हि:
सम्बन्ध/निपात (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपातः (emphatic/causal particle)
हरयःmonkeys
हरयः:
कर्मणि-प्रयोगे विषयः (those who were seen)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
पूर्वम्earlier / before
पूर्वम्:
अधिकरण (time)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (कालवाचक क्रियाविशेषणम्)
मयाby me
मया:
कर्तृ (agent: ‘by me’)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, त्रिलिङ्ग, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
विपुलविक्रमाःof immense prowess
विपुलविक्रमाः:
विशेषण (qualifier of harayaḥ)
TypeAdjective
Rootविपुल (प्रातिपदिक) + विक्रम (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समासः; पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम्; विशेषणम् (हरयः)
वालीVali
वाली:
विषय/उद्देश्य (member of list of those seen)
TypeNoun
Rootवालिन्/वालि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
चand
च:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)
सहसुग्रीवःtogether with Sugriva
सहसुग्रीवः:
विशेषण (qualifier: ‘with Sugriva’)
TypeAdjective
Rootसह (अव्यय/उपसर्गार्थ) + सुग्रीव (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समासः (‘सह सुग्रीवेण’); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (वाली)
जाम्बवान्Jambavan
जाम्बवान्:
विषय/उद्देश्य (member of list)
TypeNoun
Rootजाम्बवत्/जाम्बवान् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः
महाबलःmighty / of great strength
महाबलः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समासः; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (जाम्बवान्)
नीलःNila
नीलः:
विषय/उद्देश्य (member of list)
TypeNoun
Rootनील (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
सेनापतिःarmy-chief
सेनापतिः:
सम्बन्ध/विशेष्य (apposition/title)
TypeNoun
Rootसेना (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (‘सेनायाः पतिः’); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; नीलस्य उपाधिः
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः
एवindeed / also
एव:
निपात (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपातः (emphasis)
येwho / those who
ये:
सम्बन्ध (relative pronoun; subject of implied ‘(दृष्टाः)’/‘(सन्ति)’)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः
अन्येothers
अन्ये:
विषय/उद्देश्य (others, in list)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
द्विविदादयःDvivida and others
द्विविदादयः:
विषय/उद्देश्य (Dvivida and the rest)
TypeNoun
Rootद्विविद (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (समाहार/पर्याय: ‘द्विविदः आदिः येषाम्’); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्
नnot
न:
निपात (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपातः (negation)
एवम्thus / in this way
एवम्:
प्रकार (manner)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय (प्रकारवाचक क्रियाविशेषणम्)
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (genitive: ‘of them’)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्
गतिःmovement / speed
गतिः:
कर्तृ/विषय (subject: ‘movement/going’)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
भीमाterrible / tremendous
भीमा:
विशेषण
TypeAdjective
Rootभीम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (गतिः)
नnot
न:
निपात (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपातः
तेजःsplendour / brilliance
तेजः:
कर्तृ/विषय (subject: ‘splendour/energy’)
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
नnot
न:
निपात (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपातः
पराक्रमःvalour / prowess
पराक्रमः:
कर्तृ/विषय (subject: ‘valour’)
TypeNoun
Rootपराक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
नnot
न:
निपात (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपातः
मतिःintellect / counsel
मतिः:
कर्तृ/विषय (subject: ‘intellect’)
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
नnot
न:
निपात (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपातः
बलोत्साहौstrength and energy
बलोत्साहौ:
कर्तृ/विषय (subject: ‘strength and energy’)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक) + उत्साह (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समासः (इतरेतर-द्वन्द्वः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्
नnot
न:
निपात (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपातः
रूपपरिकल्पनम्ability to change form at will
रूपपरिकल्पनम्:
कर्तृ/विषय (subject: ‘ability to assume forms’)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक) + परिकल्पन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (षष्ठी/कर्मधारयार्थ-सम्भवः: ‘रूपस्य परिकल्पनम्’); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
Context

"Earlier I have seen monkeys of immense prowess, like Vali and Sugriva as well as Jambavan, the bear. Also I have seen the army general, Nila, Dvivida and others. They do not have such tremendous splendour or movement valour, intellect and strength and energy. They did not have such ability to change form at their will.

Characters & Entities
R
Rāvaṇa
V
Vālī
S
Sugrīva
J
Jāmbavān
N
Nīla
D
Dvivida

FAQs

Respect for truth in reporting: the tradition preserves extended speech to convey the full force of an assessment without truncation.

A transmitted continuous quotation repeats the comparison of Hanumān with earlier-known Vānara heroes, emphasizing Hanumān’s exceptional powers.

Realism and strategic awareness: acknowledging superiority in an adversary to guide subsequent action.

←Previous Verse
Next Verse→