Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

चैत्यप्रासाद-विध्वंसः

Destruction of the Chaitya Palace and Hanuman’s Proclamation

ततो वातात्मजः क्रुद्धो भीम रूपं समास्थितः।।।।प्रासादस्य महन्तस्य स्तम्बं हेमपरिष्कृतम्।उत्पाटयित्वा वेगेन हनुमान्पवनात्मजः।।।।ततस्तं भ्रामयामास शतधारं महाबलः।

tato vātātmajaḥ kruddho bhīma-rūpaṃ samāsthitaḥ |

prāsādasya mahantasya stambhaṃ hema-pariṣkṛtam |

utpāṭayitvā vegena hanumān pavanātmajaḥ |

tatas taṃ bhrāmayām āsa śatadhāraṃ mahābalaḥ ||

അപ്പോൾ വാതാത്മജൻ ക്രോധിതനായി ഭീകരരൂപം ധരിച്ചു. പവനാത്മജൻ ഹനുമാൻ മഹാപ്രാസാദത്തിൽ നിന്നു സ്വർണാലങ്കാരങ്ങളാൽ ശോഭിച്ച ഒരു തൂൺ വേഗത്തിൽ പിഴുതെടുത്തു; മഹാബലവാൻ അവൻ ആ ബഹുധാര തൂൺ ആയുധമായി ചുഴറ്റിത്തുടങ്ങി.

tataḥthen
tataḥ:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formकाल/क्रमवाचक-अव्यय (temporal adverb)
vātātmajaḥson of the Wind (Hanuman)
vātātmajaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvāta + ātmaja (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘वातस्य आत्मजः’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
kruddhaḥangry
kruddhaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkruddha (प्रातिपदिक; √krudh-क्त)
Formकृदन्त-विशेषण, क्त-प्रत्यय (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
bhīmamfearsome
bhīmam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhīma (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of rūpam
rūpamform
rūpam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrūpa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
samāsthitaḥhaving assumed
samāsthitaḥ:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानााधिकरण; predicate participle)
TypeVerb
Rootsam-ā-√sthā (धातु; क्त)
Formकृदन्त (past participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘assumed/entered’ (with rūpam)
prāsādasyaof the palace
prāsādasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootprāsāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
mahataḥgreat
mahataḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; विशेषण of prāsādasya
stambhampillar
stambham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootstambha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
hemapariṣkṛtamadorned with gold
hemapariṣkṛtam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roothema + pariṣkṛta (प्रातिपदिक; √kṛ-क्त)
Formतत्पुरुष-समास (तृतीया-तत्पुरुष/करण: ‘हेमेन परिष्कृतम्’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of stambham
utpāṭayitvāhaving uprooted
utpāṭayitvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण; prior action)
TypeVerb
Rootud-√pāṭ (धातु; णिच्)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) of causative (णिच्): ‘having uprooted/torn out’
vegenawith speed
vegena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvega (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन
hanumānHanuman
hanumān:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothanumat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
pavanātmajaḥson of the Wind
pavanātmajaḥ:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootpavana + ātmaja (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘पवनस्य आत्मजः’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; hanumān-समानााधिकरण
tataḥthen
tataḥ:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formक्रमवाचक-अव्यय (then)
tamthat (pillar)
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम (refers to stambham)
bhrāmayāmāsawhirled
bhrāmayāmāsa:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhram (धातु; णिच्)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; causative sense ‘made (it) whirl’
śatadhāramhundred-edged / with many sharp edges
śatadhāram:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśata + dhāra (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी/कर्मधारय-प्राय: ‘शतं धाराः यस्य’); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of tam (stambham)
mahābalaḥmighty
mahābalaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahā + bala (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘महच्च तत् बलं यस्य’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण of hanumān

Thereupon the infuriated son of the Wind-god, assumed a fearsome form, uprooted a pillar of the palace decked with gold and holding that hundred edged pillar whirled it round swiftly.

H
Hanumān

FAQs

Dharma sometimes requires forceful action against entrenched adharma; Hanumān’s controlled fury becomes an instrument of justice, not personal vengeance.

Surrounded and attacked, Hanumān escalates: he rips out a gold-adorned pillar from the palace and uses it as a rotating bludgeon.

Bala with niścaya (power with resolve): he converts the enemy’s own structure into a tool for breaking their assault.