Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

अभिज्ञानमणि

प्रदानम् — The Signet Jewel as Proof and the Consolation of Sita

यदि वा मन्यसे वीर वसैकाहमरिन्दम।कस्मिंश्चित्संवृते देशे विश्रान्तःश्वो गमिष्यसि।।।।

yadi vā manyase vīra vasaikāham arindama | kasmiṃścit saṃvṛte deśe viśrāntaḥ śvo gamiṣyasi ||

ഹേ വീരാ, അരിന്ദമാ! നിനക്കു യുക്തമെന്നു തോന്നിയാൽ ഏതെങ്കിലും മറഞ്ഞ അടഞ്ഞ സ്ഥലത്ത് ഇവിടെ ഒരു ദിവസം താമസിക്കൂ; വിശ്രമിച്ച് നാളെ പുറപ്പെടാം.

यदिif
यदि:
सम्बन्ध (Condition marker)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formअव्यय; शर्त/सम्भावना (conditional ‘if’)
वाor
वा:
समुच्चय/विकल्प (Disjunction)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्प (or)
मन्यसेyou think
मन्यसे:
क्रिया (Main verb of protasis)
TypeVerb
Rootमन् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन, आत्मनेपद
वीरO hero
वीर:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formसम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन, पुल्लिङ्ग
वसstay
वस:
क्रिया (Command)
TypeVerb
Rootवस् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
एकाहम्for one day
एकाहम्:
कालाधिकरण (Time-duration)
TypeNoun
Rootएक-अहन् (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्ति, एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; कालपरिमाण (duration); समासः द्विगु (one-day)
अरिन्दमO subduer of enemies
अरिन्दम:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootअरि-दम (प्रातिपदिक)
Formसम्बोधन (Vocative), एकवचन, पुल्लिङ्ग; समासः उपपद-तत्पुरुष (अरिं दमयति)
कस्मिन्in some
कस्मिन्:
अधिकरण (Location)
TypeAdjective
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन, पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; ‘in which/some’ (with cit)
चित्some, certain
चित्:
विशेषण (Indefiniteness marker)
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय-प्रत्यय)
Formअव्यय; अनिश्चितार्थक-प्रत्यय (indefinite particle)
संवृतेenclosed, covered
संवृते:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसम्-वृत (प्रातिपदिक; कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), सप्तमी-विभक्ति, एकवचन, पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; विशेषणम् (qualifies deśe)
देशेin a place
देशे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootदेश (प्रातिपदिक)
Formसप्तमी-विभक्ति, एकवचन, पुल्लिङ्ग
विश्रान्तःrested
विश्रान्तः:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of ‘you’)
TypeAdjective
Rootवि-श्रम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), प्रथमा, एकवचन, पुल्लिङ्ग; कर्तृ-विशेषण (having rested)
श्वःtomorrow
श्वः:
कालाधिकरण (Time)
TypeIndeclinable
Rootश्वः (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (tomorrow)
गमिष्यसिyou will go
गमिष्यसि:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

"O destroyer of enemies! if you think of halting for a day you may do so in a solitary location and leave tomorrow.

S
Sītā
H
Hanumān

FAQs

Dharma here is prudent action guided by compassion: Sītā suggests a safe, concealed halt so that Hanumān can act effectively without needless risk.

After meeting Hanumān in Laṅkā, Sītā speaks intimately of her distress and asks him to consider staying briefly in a hidden place before leaving.

Practical wisdom (nīti) joined with care for another’s safety—Sītā thinks of Hanumān’s welfare even in her own suffering.