Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

अभिज्ञानप्रदानम्

The Token of Recognition (Chūḍāmaṇi) and the Crow Episode Recalled

ततस्समुक्षितो रामो मुक्तैश्शोणितबिन्दुभिः।

वायसेन ततस्तेन बलवत्क्लिश्यमानया।।5.38.24।।

स मया बोधितश्श्रीमान्सुखसुप्तः परन्तपः।

tataḥ samukṣito rāmo muktaiḥ śoṇitabindubhiḥ |

vāyasena tatas tena balavat kliśyamānayā || 5.38.24 ||

sa mayā bodhitaḥ śrīmān sukhasuptaḥ parantapaḥ |

അപ്പോൾ വീണ രക്തബിന്ദുക്കൾ രാമനിൽ തളിച്ചു. ആ കാക്ക എന്നെ ക്രൂരമായി പീഡിപ്പിക്കുമ്പോൾ, സുഖനിദ്രയിൽ ആയിരുന്ന ശ്രിമാൻ പരന്തപനായ രാമനെ ഞാൻ ഉണർത്തി.

tataḥthen
tataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअनन्तरता-वाचक-अव्यय (then)
samukṣitaḥsprinkled (with)
samukṣitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsam-√ukṣ (धातु) + kta (क्त)
Formकृदन्त-भूतकृत् (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘rāmaḥ’ विशेषण; अर्थः ‘sprinkled/bedewed’
rāmaḥRama
rāmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
muktaiḥwith dripping
muktaiḥ:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootmukta (√muc + kta)
Formकृदन्त-भूतकृत्, पुं/नपुंसक, तृतीया (Instrumental/करण), बहुवचन; ‘bindubhiḥ’ विशेषण (released/dripping)
śoṇita-bindubhiḥdrops of blood
śoṇita-bindubhiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootśoṇita (प्रातिपदिक) + bindu (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: ‘शोणितस्य बिन्दवः’; पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
vāyasenaby the crow
vāyasena:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootvāyasa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/करण), एकवचन
tataḥthen
tataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअनन्तरता-वाचक-अव्यय
tenaby that
tena:
Karana (करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
balavatforcibly
balavat:
Prakaraṇa (प्रकरण/रीति)
TypeIndeclinable
Rootbalavat (अव्यय/विशेषणप्राय)
Formबलवत्त्व-वाचक-अव्यय (adverb: forcibly/strongly)
kliśyamānayāby me being tormented
kliśyamānayā:
Karana (करण)
TypeVerb
Root√kliś (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ/शानच्-प्रत्ययान्त (present passive participle), स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; वक्तृ-स्त्री (सीता) द्वारा ‘being tormented’
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
mayāby me
mayā:
Kartr-karana (कर्तृ-करण)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, तृतीया, एकवचन
bodhitaḥwas awakened
bodhitaḥ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√budh (धातु) + ṇic (णिच्) + kta (क्त)
Formणिजन्त-कृदन्त (causative past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि: ‘was awakened’
śrīmānillustrious
śrīmān:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootśrīmat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘rāmaḥ/saḥ’ विशेषण
sukha-suptaḥsleeping comfortably
sukha-suptaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsukha (प्रातिपदिक) + supta (pra√svap + kta)
Formतत्पुरुष (अव्ययीभावप्राय/उपपद): ‘सुखेन सुप्तः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
parantapaḥscorcher of foes
parantapaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootparantapa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपाधि/विशेषणरूपेण

'O strong-armed Rama, seeing my torn breasts, you became angry like a hissing serpent and hissing said :

S
Sītā
R
Rāma
V
vāyasa (crow)
B
blood (śoṇita)

FAQs

Dharma includes the duty to protect those under one’s care; suffering and visible injury become a call to righteous action rather than indifference.

Blood drops wake Rāma as Sītā is being harmed by the crow.

Rāma’s readiness for protective responsibility (rakṣaṇa-dharma), even when at rest.