Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

हनूमत्सीतासंवादः

Hanuman’s Offer of Rescue and Sita’s Dharmic Refusal

इति सञ्जल्पमानां तां रामार्थे शोककर्शिताम्।आश्रुसम्पूर्णनयनामुवाच वचनं कपिः।।।।

iti sañjalpamānāṃ tāṃ rāmārthe śokakarśitām |

āśrusampūrṇanayanām uvāca vacanaṃ kapiḥ ||

രാമനുവേണ്ടിയുള്ള ശോകത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച്, കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ അവൾ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, കപി അവളോടു വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय (particle/quotative), ‘thus’ इत्यर्थे
सञ्जल्पमानाम्(her) speaking/uttering
सञ्जल्पमानाम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootsaṃ-jalp (धातु) + śatṛ/śānac (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), स्त्रीलिङ्गे द्वितीया-एकवचनस्य विशेषणरूपेण (object-qualifier)
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
रामार्थेfor Rama’s sake
रामार्थे:
Hetu (हेतु/कारण)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष समास (रामस्य अर्थः = रामार्थः); पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; हेतौ/निमित्ते ‘for the sake of’
शोककर्शिताम्emaciated by sorrow
शोककर्शिताम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootśoka (प्रातिपदिक) + karśita (कृदन्त, कर्श् धातोः क्त)
Formतत्पुरुष समास (शोकेन कर्शिता); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘tām’ इत्यस्य विशेषणम्
आश्रु-सम्पूर्ण-नयनाम्whose eyes were full of tears
आश्रु-सम्पूर्ण-नयनाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootaśru (प्रातिपदिक) + sampūrṇa (प्रातिपदिक/कृदन्त) + nayana (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष (आश्रुभिः सम्पूर्णे नयने यस्याः); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘ताम्’ इत्यस्य विशेषणम्
उवाचsaid/spoke
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
वचनम्words/speech
वचनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvacana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
कपिःthe monkey (Hanuman)
कपिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkapi (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

While Sita, tormented with grief on account of Rama was thus speaking, her eyes filled with tears, the monkey said:

S
Sītā
R
Rāma
H
Hanumān

FAQs

Dharma includes compassionate response to suffering—Hanumān’s timely speech arises in the presence of Sītā’s pain.

After Sītā’s lament and praise of Rāma, the narration turns to Hanumān beginning his reply.

Karunā (compassion) and seva-bhāva (service-mindedness) in Hanumān’s approach.