Shloka 22

सीताहनूमद्भाषणम्

Sita Tests the Messenger; Hanuman Offers Reassurance

Devanagari script

नाहं स्वप्नमिमं मन्ये स्वप्ने दृष्ट्वा हि वानरम्।।।।न शक्योऽभ्युदयः प्राप्तुं प्राप्तश्चाभ्युदयो मम।

Transliteration

nāhaṃ svapnam imaṃ manye svapne dṛṣṭvā hi vānaram | na śakyo 'bhyudayaḥ prāptuṃ prāptaś cābhyudayo mama ||

Translation

ഇത് സ്വപ്നമെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നില്ല; സ്വപ്നത്തിൽ വാനരനെ കണ്ടാൽ അഭ്യുദയവും കുശലവും ലഭിക്കില്ല—എന്നാൽ ഇപ്പോൾ എനിക്ക് സത്യമായും കുശലം വന്നിരിക്കുന്നു.

Word by Word

• न: not
• न: निषेध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन (Nom. sg.)

• स्वप्नम्: dream
• स्वप्नम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: स्वप्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Acc. sg.)

• इमम्: this
• इमम्: कर्म-विशेषण (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (M Acc. sg.); 'स्वप्नम्' इत्यस्य विशेषणम्

• मन्ये: I think
• मन्ये: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु)
• Form: लट्-लकार, आत्मनेपद, उत्तमपुरुष, एकवचन (Present, 1st sg.)

• स्वप्ने: in a dream
• स्वप्ने: अधिकरण (Location)
• Type: Noun
• Root: स्वप्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (Loc. sg.)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund): 'having seen'

• हि: indeed
• हि: निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• वानरम्: a monkey
• वानरम्: कर्म (Karma/Object of 'dṛṣṭvā')
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (Acc. sg.)

• न: not
• न: निषेध (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय

• शक्यः: possible
• शक्यः: कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शक्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (M Nom. sg.); 'अभ्युदयः' इत्यस्य विशेषणम्

• अभ्युदयः: prosperity; good fortune
• अभ्युदयः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अभ्युदय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Nom. sg.)

• प्राप्तुम्: to attain
• प्राप्तुम्: प्रयोजन (Purpose/Infinitive complement)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
• Form: तुमुनन्त (infinitive): 'to obtain'

• प्राप्तः: has been attained
• प्राप्तः: विधेय (Predicate)
• Type: Adjective
• Root: प्र-आप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'obtained/arrived'

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• अभ्युदयः: good fortune
• अभ्युदयः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अभ्युदय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Nom. sg.)

• मम: for me; my
• मम: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन (Gen. sg.)

Context

"I do not think it is a dream. Pleasure cannot be experienced by seeing a vanara in a dream. I experience pleasure now (seeing a monkey in a dream is a bad omen).

Characters & Entities

• Sītā
• Hanumān (vanara)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is rational discernment aligned with satya: Sītā weighs signs and consequences to decide what is real, refusing to be misled by mere appearances.

What is the narrative situation?

Sītā argues herself out of the “dream” hypothesis: her present uplift (abhyudaya) indicates a real encounter, not a deceptive dream.

Which character virtue is emphasized?

Sītā’s clarity of judgment under pressure—she analyzes her experience rather than reacting blindly.