Shloka 11

सीताहनूमद्भाषणम्

Sita Tests the Messenger; Hanuman Offers Reassurance

Devanagari script

तामशोकस्य शाखां सा विमुक्त्वा शोककर्शिता।तस्यामेवानवद्याङ्गी धरण्यां समुपाविशत्।।।।

Transliteration

tām aśokasya śākhāṃ sā vimuktvā śoka-karśitā |

tasyām evānavadyāṅgī dharaṇyāṃ samupāviśat ||

Translation

ശോകംകൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ച സീത അശോകവൃക്ഷത്തിന്റെ ആ ശാഖ വിട്ടുവിട്ട്, നിർമലാംഗിയായ അവൾ അവിടെയേ ഭൂമിയിൽ ഇരുന്നുവന്നു.

Word by Word

• हनूमान्: Hanuman
• हनूमान्: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: हनूमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचन, प्रथमा

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (also)

• दुःखार्ताम्: afflicted with sorrow
• दुःखार्ताम्: Karma (कर्म; adjective of ताम्)
• Type: Adjective
• Root: दुःख + आर्त (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; एकवचन, द्वितीया; तत्पुरुषः (दुःखेन आर्ता)

• ताम्: her
• ताम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; एकवचन, द्वितीया

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya (क्रिया; पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (कृदन्त-क्त्वा)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive); पूर्वकालिक क्रिया (having seen)

• भयमोहिताम्: bewildered by fear
• भयमोहिताम्: Karma (कर्म; adjective of ताम्)
• Type: Adjective
• Root: भय + मोहित (कृदन्त-क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; एकवचन, द्वितीया; तत्पुरुषः (भयेन मोहिता)

• अवन्दत: saluted/bowed
• अवन्दत: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: वन्द् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• महाबाहुः: long-armed
• महाबाहुः: Karta (कर्ता; adjective of हनूमान्)
• Type: Adjective
• Root: महा + बाहु (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: पुंलिङ्ग; एकवचन, प्रथमा; बहुव्रीहि (महान्तौ बाहू यस्य)

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (अधिकरण/Time)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: काल/क्रमवाचक-अव्यय (then)

• ताम्: her
• ताम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; एकवचन, द्वितीया

• जनकात्मजाम्: Janaka's daughter
• जनकात्मजाम्: Karma (कर्म; apposition to ताम्)
• Type: Noun
• Root: जनक + आत्मजा (प्रातिपदिक-समूह)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; एकवचन, द्वितीया; तत्पुरुषः (जनकस्य आत्मजा)

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; एकवचन, प्रथमा

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• एनम्: him
• एनम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: एतद्/एन् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग; एकवचन, द्वितीया

• भयवित्रस्ता: terrified by fear
• भयवित्रस्ता: Karta (कर्ता; adjective of सा)
• Type: Adjective
• Root: भय + वित्रस्त (कृदन्त-क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; एकवचन, प्रथमा; तत्पुरुषः (भयेन वित्रस्ता)

• भूयः: again
• भूयः: Adhikarana (अधिकरण/Time)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयः (अव्यय)
• Form: पुनरर्थक-अव्यय (again)

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• एव: at all/indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (emphasis)

• अभ्युदैक्षत: looked up at
• अभ्युदैक्षत: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: अभि+उद्+ईक्ष् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Context

So saying Sita of flawless limbs, emaciated with grief, left the branch of Ashoka tree held by her and squatted on the ground.

Characters & Entities

• Sītā
• Aśoka tree

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse highlights endurance under adversity—bearing suffering without abandoning righteousness, a quiet form of dharma.

What is the narrative situation?

After suspecting deception, Sītā physically withdraws—letting go of the branch and sitting down—showing exhaustion and guardedness.

Which character virtue is emphasized?

Sītā’s forbearance (kṣamā/titikṣā) amid prolonged distress.