Sarga 33
हनूमत्सीतासंवादः (Hanumān–Sītā Dialogue and Identity Verification)
सुन्दरकाण्ड
ഈ സര്ഗത്തിൽ അശോകവാടികയിൽ ഹനുമാൻ സീതാദേവിയെ സമീപിക്കുന്നതിലെ സൂക്ഷ്മതയും തിരിച്ചറിയൽ-സ്ഥിരീകരണക്രമവും വിവരിക്കുന്നു. അവൻ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി വിനീതമായ, ഭീഷണിയില്ലാത്ത ശാന്തരൂപത്തിൽ എത്തി; ശിരസ്സിന് മുകളിൽ അഞ്ജലി വെച്ച് പ്രണിപാതം ചെയ്ത് മധുരവാണിയിൽ സീതയെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് തന്റെ ആദരപൂർണ്ണമായ ഉദ്ദേശം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ആദ്യം അവൻ ലക്ഷണങ്ങൾ നിരീക്ഷിച്ച് തിരിച്ചറിയൽ പരിശോധിക്കുന്നു—കണ്ണീർ, ഭാരമുള്ള നിശ്വാസങ്ങൾ, ഭൂമിസ്പർശം എന്നിവകൊണ്ട് അവൾ ദേവതയല്ല, മനുഷ്യദേഹധാരിണിയാണെന്ന് ഗ്രഹിക്കുന്നു; കൂടാതെ ഗുണലക്ഷണങ്ങളാൽ രാജകുലജന്മയെന്നും നിശ്ചയിക്കുന്നു. തുടർന്ന് വ്യക്തമായ പരീക്ഷയായി—ജനസ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് രാവണൻ അപഹരിച്ച രാമപത്നി സീത തന്നെയാണെങ്കിൽ, അത് നീ തന്നെ വ്യക്തമാക്കണമെന്ന് ചോദിക്കുന്നു. രാമന്റെ ഗുണകീർത്തനം കേട്ട് സീത ധൈര്യം പ്രാപിച്ച് വംശപരിചയവും ജീവിതവിവരങ്ങളും ചേർത്ത് സ്വന്തം തിരിച്ചറിയൽ പറയുന്നു—ദശരഥനോടുള്ള ബന്ധം, ജനകന്റെ പുത്രിയായി ജനനം, രാമനുമായുള്ള വിവാഹം, ഒരുമിച്ച് കഴിഞ്ഞ സമൃദ്ധ വർഷങ്ങൾ, കൈകേയിയുടെ വരപ്രാർത്ഥന മൂലം തടസ്സപ്പെട്ട പട്ടാഭിഷേകസന്നാഹം. രാമന്റെ സത്യനിഷ്ഠ, രാജവസ്ത്രത്യാഗം, താൻ സ്വമേധയാ വനവാസത്തിൽ അനുഗമിച്ച തീരുമാനം, ലക്ഷ്മണന്റെ സന്നദ്ധത, വനപ്രവേശം, ഒടുവിൽ രാവണന്റെ അപഹരണവും രണ്ട് മാസത്തെ കാലപരിധിയും അവൾ പറയുന്നു. ഇങ്ങനെ ധർമ്മയുക്തമായ ആത്മപ്രസ്താവനയും വിശദമായ വിവരണവും സംശയം നീക്കി തിരിച്ചറിയൽ ഉറപ്പിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
सोऽवतीर्य द्रुमात्तस्माद्विद्रुमप्रतिमाननः।विनीतवेषः कृपणः प्रणिपत्योपसृत्य च।।।।तामब्रवीन्महातेजा हनूमान्मारुतात्मजः।शिरस्यञ्जलिमाधाय सीतां मधुरया गिरा।।।।
പവിഴംപോലെ ദീപ്തമായ മുഖമുള്ള ഹനുമാൻ ആ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി. വിനീതവേഷം ധരിച്ചു, ദീനവും ആദരപൂർവവുമായ ഭാവത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു അടുത്തുവന്നു. മഹാതേജസ്വിയായ മാരുതാത്മജൻ ഹനുമാൻ തലയിൽ കൂപ്പിയ കൈകൾ വെച്ച്, മധുരവചനങ്ങളാൽ സീതയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
Verse 2
सोऽवतीर्य द्रुमात्तस्माद्विद्रुमप्रतिमाननः।विनीतवेषः कृपणः प्रणिपत्योपसृत्य च।।5.33.1।।तामब्रवीन्महातेजा हनूमान्मारुतात्मजः।शिरस्यञ्जलिमाधाय सीतां मधुरया गिरा।।5.33.2।।
ആ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്നിറങ്ങി, പവിഴംപോലെ ദീപ്തമായ മുഖമുള്ള ഹനുമാൻ വിനീതവേഷം ധരിച്ചു, ദീനഭാവത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു സമീപിച്ചു. മഹാതേജസ്വിയായ മാരുതാത്മജൻ ഹനുമാൻ ശിരസ്സിന്മേൽ അഞ്ജലി വെച്ച്, മധുരവചനങ്ങളാൽ സീതയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
Verse 3
का नु पद्मपलाशाक्षि क्लिष्टकौशेयवासिनि।द्रुमस्य शाखामालम्ब्य तिष्ठसि त्वमनिन्दिते।।।।
ഹേ പദ്മപലാശാക്ഷി, ചുളിഞ്ഞ കൗശേയവസ്ത്രം ധരിച്ചവളേ, ഹേ അനിന്ദിതേ! വൃക്ഷശാഖയെ ആശ്രയിച്ച് നീ ഇവിടെ എന്തിന് നിൽക്കുന്നു? നീ ആരാണ്?
Verse 4
किमर्थम् तव नेत्राभ्यां वारि स्रवति शोकजम्।पुण्डरीकपलाशाभ्यां विप्रकीर्णमिवोदकम्।।।।
പുണ്ഡരീകപലാശംപോലെയുള്ള നിന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് ശോകജന്യമായ ജലം എന്തുകൊണ്ട് ഒഴുകുന്നു? വെളുത്ത താമരയുടെ ദളങ്ങളിൽ നിന്ന് ചിതറിപ്പൊഴിയുന്ന വെള്ളംപോലെ.
Verse 5
सुराणामसुराणां वा नागगन्धर्वरक्षसाम्।यक्षाणां किन्नराणां वा का त्वं भवसि शोभने।।।।
ഹേ ശോഭനേ, നീ ആരാണ്? ദേവന്മാരിലൊരാളോ അസുരന്മാരിലൊരാളോ? നാഗന്മാരിലോ ഗന്ധർവന്മാരിലോ രാക്ഷസന്മാരിലോ, അല്ലെങ്കിൽ യക്ഷന്മാരിലോ കിന്നരന്മാരിലോ പെട്ടവളോ?
Verse 6
का त्वं भवसि रुद्राणां मरुतां वा वरानने।वसूनां हि वरारोहे देवता प्रतिभासि मे।।।।
ഹേ സുന്ദരമുഖിയേ! നീ ആരാണ്—രുദ്രന്മാരിലൊരാളോ, മരുതന്മാരിലൊരാളോ, അല്ലെങ്കിൽ വസുക്കളിലൊരാളോ? ഹേ മനോഹരാംഗിയേ, നീ എനിക്ക് ദേവതയെപ്പോലെ തന്നെ പ്രതീതിയാകുന്നു.
Verse 7
कि नु चन्द्रमसा हीना पतिता विबुधालयात्।रोहिणी ज्योतिषां श्रेष्ठा श्रेष्ठसर्वगुणान्विता।।।।
ചന്ദ്രനിൽ നിന്നു വേർപെട്ട് ദേവലോകത്തിൽ നിന്നു പതിച്ച, ജ്യോതിസ്സുകളിൽ ശ്രേഷ്ഠയും ഉത്തമഗുണസമ്പന്നയുമായ രോഹിണിയാണോ നീ?
Verse 8
का त्वं भवसि कल्याणि त्वमनिन्दितलोचने।कोपाद्वा यदि वा मोहाद्भर्तारमसितेक्षणे।।।।वसिष्ठं कोपयित्वा त्वं नासि कल्याण्यरुन्धती।
ഹേ കല്യാണിയേ, ഹേ അനിന്ദ്യനേത്രയേ—നീ ആരാണ്? ഹേ ശ്യാമനേത്രയേ, കോപത്താലോ മോഹത്താലോ നീ ഭർത്താവിനെ അപ്രീതിപ്പെടുത്തിയോ? ഹേ കല്യാണിയേ, വസിഷ്ഠനെ കോപിപ്പിച്ച് സ്ഥാനച്യുതയായ ആ ധന്യ അരുന്ധതിയല്ലേ നീ?
Verse 9
को नु पुत्रः पिता भ्राता भर्ता वा ते सुमध्यमे।।।।अस्माल्लोकादमुं लोकं गतं त्वमनुशोचसि।
ഹേ സുമധ്യമേ! നിനക്കാർ—മകനോ, പിതാവോ, സഹോദരനോ, അല്ലെങ്കിൽ ഭർത്താവോ—ഈ ലോകത്തിൽ നിന്ന് പരലോകത്തിലേക്കു പോയവനെ നീ വിലപിക്കുന്നു?
Verse 10
रोदनादतिनिश्श्वासाद्भूमिसंस्पर्शनादपि।।।।न त्वां देवीमहं मन्ये राज्ञ स्सर्वज्ञावधारणात्।
നിന്റെ കരച്ചിലും കനത്ത നിശ്വാസങ്ങളും ഭൂമിയെ സ്പർശിക്കുന്നതുമെല്ലാം കണ്ടിട്ടും, രാജസൗമ്യമായ ലക്ഷണങ്ങൾ വ്യക്തമായിട്ടും—ഹേ ദേവി, ഞാൻ നിന്നെ ദേവതയായി കരുതുന്നില്ല.
Verse 11
व्यञ्जनानि च ते यानि लक्षणानि च लक्षये।।।।महिषी भूमिपालस्य राजकन्या च मे मता।
നിനക്കുള്ള ലക്ഷണങ്ങളും പ്രത്യേക ചിഹ്നങ്ങളും ഞാൻ നിരീക്ഷിക്കുന്നു; അതിനാൽ നീ ഭൂപാലന്റെ മുഖ്യ മഹിഷിയോ അല്ലെങ്കിൽ രാജകുമാരിയോ ആണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
Verse 12
रावणेन जनस्थानाद्बलादपदहृता यदि।।।।सीता त्वमसि भद्रं ते तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः।
ജനസ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് രാവണൻ ബലമായി അപഹരിച്ച സീത നീയാണെങ്കിൽ—നിനക്കു മംഗളം—ഞാൻ ചോദിക്കുന്നതിനു അത് എനിക്കു പറഞ്ഞുതരിക.
Verse 13
यथा हि तव वै दैन्यं रूपं चाप्यतिमानुषम्।।।।तपसा चान्वितो वेषस्त्वं राममहिषी ध्रुवम्।
നിന്റെ ദൈന്യാവസ്ഥയും, മനുഷ്യാതീതമെന്നു തോന്നുന്ന സൗന്ദര്യവും, തപസ്സാൽ അടയാളപ്പെട്ട വേഷവും—ഇവയാൽ നീ തീർച്ചയായും രാമന്റെ മഹിഷിയാണെന്ന് എനിക്ക് ഉറപ്പാകുന്നു.
Verse 14
सा तस्य वचनं श्रुत्वा रामकीर्तनहर्षिता।।।।उवाच वाक्यं वैदेही हनुमन्तं द्रुमाश्रितम्।
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, രാമകീർത്തനം കേൾക്കുന്നതിൽ ആഹ്ലാദിതയായ വൈദേഹി, വൃക്ഷത്തിൻ കീഴിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്ന ഹനുമാനോടു വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
Verse 15
पृथिव्यां राजसिंहानां मुख्यस्य विदितात्मनः।।।।स्नुषा दशरथस्याहं शत्रुसैन्यप्रतापिनः।
ഭൂമിയിലെ രാജസിംഹന്മാരിൽ അഗ്രനായ, ആത്മജ്ഞനായ, ശത്രുസൈന്യങ്ങളെ കീഴടക്കുന്ന ദശരഥന്റെ മരുമകളാണ് ഞാൻ.
Verse 16
दुहिता जनकस्याहं वैदेहस्य महात्मनः।।।।सीतेति नाम नाम्नाऽहं भार्या रामस्य धीमतः।
ഞാൻ മഹാത്മാവായ വൈദേഹരാജൻ ജനകന്റെ പുത്രിയാണ്. എന്റെ നാമം സീത; ഞാൻ ധീമാനായ ശ്രീരാമന്റെ ധർമ്മപത്നിയാണ്.
Verse 17
समा द्वादश तत्राहं राघवस्य निवेशने।।।।भुञ्जाना मानुषान्भोगान्सर्वकामसमृद्धिनी।
രാഘവന്റെ ഭവനത്തിൽ ഞാൻ പന്ത്രണ്ടു വർഷം വസിച്ചു; മാനുഷസുഖഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു, എല്ലാ ആഗ്രഹസമൃദ്ധിയിലും പരിപൂർണ്ണയായി നിന്നു.
Verse 18
तत्र त्रयोदशे वर्षे राज्येनेक्ष्वाकुनन्दनम्।।।।अभिषेचयितुं राजा सोपाध्यायः प्रचक्रमे।
പിന്നെ പതിമൂന്നാം വർഷത്തിൽ, ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിന്റെ ആനന്ദമായ ശ്രീരാമനെ രാജാഭിഷേകം ചെയ്യുവാൻ രാജാവ് രാജഗുരുവിനോടുകൂടെ ഒരുക്കങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു.
Verse 19
तस्मिन्सम्भ्रियमाणे तु राघवस्याभिषेचने।।।।कैकयी नाम भर्तारं देवी वचनमब्रवीत्।
എന്നാൽ രാഘവന്റെ അഭിഷേകത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ നടക്കുമ്പോൾ, കൈകേയി എന്ന രാജ്ഞി തന്റെ ഭർത്താവിനോട് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
Verse 20
न पिबेयं न खादेयं प्रत्यहं मम भोजनम्।।।।एष मे जीवितस्यान्तो रामो यद्यभिषिच्यते।
ഞാൻ കുടിക്കുകയുമില്ല, തിന്നുകയുമില്ല—എന്റെ ദിനഭക്ഷണവും ഉപേക്ഷിക്കും; രാമന് അഭിഷേകം നടന്നാൽ അതുതന്നെ എന്റെ ജീവന്റെ അന്ത്യം.
Verse 21
यत्तदुक्तं त्वया वाक्यं प्रीत्या नृपतिसत्तम।।।।तच्छेन्न वितथं कार्यं वनं गच्छतु राघवः।
ഹേ നൃപതിശ്രേഷ്ഠാ! നീ സ്നേഹത്തോടെ പറഞ്ഞ ആ വാക്ക് അസത്യമാകരുതെങ്കിൽ, രാഘവൻ വനത്തിലേക്കു പോകട്ടെ.
Verse 22
स राजा सत्यवाग्देव्या वरदानमनुस्मरन्।।।।मुमोह वचनं श्रुत्वा कैकेय्याः क्रूरमप्रियम्।
സത്യവചനനായ ആ രാജാവ്, ദേവിക്ക് നൽകിയ വരങ്ങൾ ഓർത്തുകൊണ്ട്, കൈകേയിയുടെ ക്രൂരവും അപ്രിയവും ആയ വാക്കുകൾ കേട്ട് മൂർഛിച്ചു വീണു.
Verse 23
ततस्तु स्थविरो राजा सत्ये धर्मे व्यवस्थितः।।।।ज्येष्ठं यशस्विनं पुत्रं रुदन्राज्यमयाचत।
പിന്നീട് വൃദ്ധനായ രാജാവ്—സത്യത്തിലും ധർമ്മത്തിലും സ്ഥിരനായവൻ—കരഞ്ഞുകൊണ്ട് തന്റെ യശസ്സുള്ള ജ്യേഷ്ഠപുത്രനോട് രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കണമെന്നു അപേക്ഷിച്ചു.
Verse 24
स पितुर्वचनं श्रीमानभिषेकात्परं प्रियम्।।।।मनसा पूर्वमासाद्य वाचा प्रतिगृहीतवान्।
ശ്രീമാൻ രാമൻ, അഭിഷേകത്തേക്കാളും പിതാവിന്റെ വാക്കിനെ പ്രിയമായി കരുതി, ആദ്യം മനസ്സിൽ സ്വീകരിച്ചു; പിന്നെ വാക്കാൽ സമ്മതിച്ചു.
Verse 25
दद्यान्न प्रतिगृह्णीयान्न ब्रूयात्किञ्चिदप्रियम्।।।।अपि जीवितहेतोर्वा रामस्सत्यपराक्रमः।
സത്യപരാക്രമനായ രാമൻ ദാനം ചെയ്തെങ്കിലും ഒരിക്കലും പ്രതിഗ്രഹം സ്വീകരിച്ചില്ല; സ്വന്തം ജീവൻ രക്ഷിക്കാനായാലും അല്പം പോലും അപ്രിയമായോ കഠിനമായോ വാക്ക് ഉച്ചരിച്ചില്ല.
Verse 26
स विहायोत्तरीयाणि महार्हाणि महायशाः।।।।विसृज्य मनसा राज्यं जनन्यै मां समादिशत्।
മഹായശസ്സനായ രാമൻ അതിമൂല്യമുള്ള ഉത്തറിയവസ്ത്രങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചു; മനസ്സിൽ രാജ്യം ത്യജിച്ച്, മാതാവിനെ ശുശ്രൂഷിക്കുവാൻ എന്നോട് ആജ്ഞാപിച്ചു.
Verse 27
साहं तस्याग्रतस्तूर्णं प्रस्थिता वनचारिणी।।।।न हि मे तेन हीनाया वासस्स्वर्गेऽपि रोचते।
ഞാൻ തന്നെ വനവാസിനിയായി, അവന്റെ മുമ്പിൽ തന്നെ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു; അവനിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട എനിക്ക് സ്വർഗ്ഗവാസം പോലും രസകരമല്ല.
Verse 28
प्रागेव तु महाभागस्सौमित्रिर्मित्रनन्दनः।।5.33.28।।पूर्वजस्यानुयात्रार्थे द्रुमचीरैरलङ्कृतः।
അതിനു മുമ്പേ തന്നെ മഹാഭാഗനായ സൗമിത്രി—മിത്രങ്ങൾക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്നവൻ—വൃക്ഷചർമ്മവസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചു, ജ്യേഷ്ഠഭ്രാതാവിനെ അനുഗമിക്കാൻ സജ്ജനായി.
Verse 29
ते वयं भर्तुरादेशं बहुमान्य दृढव्रताः।।।।प्रविष्टास्स्म पुरादृष्टं वनं गम्भीरदर्शनम्।
ഇങ്ങനെ ഞങ്ങൾ ദൃഢവ്രതരായി, രാജാവിന്റെ ആജ്ഞയെ മഹത്തായി മാനിച്ച്, മുമ്പൊരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത—ഭയാനകവും ഗഹനദർശനമുള്ളതുമായ—വനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
Verse 30
वसतो दण्डकारण्ये तस्याहममितौजसः।।।।रक्षसाऽपहृता भार्या रावणेन दुरात्मना।
അമിതതേജസ്സനായ അവൻ ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ വസിക്കുമ്പോൾ, ഞാൻ അവന്റെ ഭാര്യ, ദുഷ്ടാത്മാവായ രാക്ഷസൻ രാവണൻ എന്നവൻ എന്നെ അപഹരിച്ചു.
Verse 31
द्वौ मासौ तेन मे कालो जीवितानुग्रहः कृतः।।।।ऊर्ध्वं द्वाभ्यां तु मासाभ्यां ततस्तक्ष्यामि जीवितम्।
അവൻ എനിക്ക് രണ്ടു മാസത്തേക്കു ജീവൻ നിലനിർത്താനുള്ള അനുകമ്പ—ജീവിതാനുഗ്രഹം—നൽകിയിരിക്കുന്നു; ആ രണ്ടു മാസം കഴിഞ്ഞാൽ ഞാൻ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യും.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is ethical identification under risk: Hanumān must approach a vulnerable captive without increasing fear or enabling deception. He adopts विनीतवेष, offers respectful salutations, and uses careful questioning to confirm identity before proceeding with the mission’s message.
Reliable knowledge precedes decisive action: observation (tears, breath, embodied conduct) and coherent self-narration (lineage, events, vows) function as pramāṇa. The dialogue also frames dharma as lived truth—Rāma’s सत्यपराक्रम and Sītā’s steadfast commitment become the moral ground for hope and strategy.
Geographically, Janasthāna and Daṇḍakāraṇya anchor the abduction and exile backstory; the scene occurs in Laṅkā’s garden setting (Aśoka-vāṭikā, contextually). Culturally, allusions to Rohiṇī, Arundhatī, and divine classes (Rudras, Maruts, Vasus) supply a shared mythic taxonomy for identifying extraordinary beings.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.