Previous Verse
Next Verse

Shloka 33

अशोकवनिकाविचारः

Survey of the Aśoka Grove and its Enchanted Landscape

कृत्रिमां दीर्घिकां चापि पूर्णां शीतेन वारिणा।मणिप्रवरसोपानां मुक्तासिकतशोभिताम्।।।।विविधैर्मृगसङ्घैश्च विचित्रां चित्रकाननाम्।प्रासादैस्सुमहद्भिश्च निर्मितैर्विश्वकर्मणा।।।।काननैः कृत्रिमैश्चापि सर्वतः समलङ्कृताम्।

kṛtrimāṃ dīrghikāṃ cāpi pūrṇāṃ śītena vāriṇā |

maṇipravarasopānāṃ muktāsikataśobhitām ||

vividhair mṛgasaṅghaiś ca vicitrāṃ citrakānanām |

prāsādaiḥ sumahadbhiś ca nirmitair viśvakarmaṇā ||

kānanaiḥ kṛtrimaiś cāpi sarvataḥ samalaṅkṛtām ||

അവൻ ഒരു കൃത്രിമ ദീർഘികയും കണ്ടു—നീണ്ട ആകൃതിയിലുള്ളത്, ശീതളജലത്തോടെ നിറഞ്ഞത്; ഉത്തമ മണികളാൽ അലങ്കരിച്ച പടവുകളും, മുത്തുമണൽ പാകിയതുപോലെ തിളങ്ങുന്ന തീരങ്ങളും ഉള്ളത്. പലവിധ മൃഗസംഘങ്ങൾ അതിനെ വർണവൈവിധ്യമാക്കി; എല്ലാടവും കൃത്രിമ കാനനങ്ങളും മഹത്തായ പ്രാസാദങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടത്—വിശ്വകർമ്മാവു തന്നെ നിർമ്മിച്ചതുപോലെ।

कृत्रिमाम्artificial
कृत्रिमाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत्रिम (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (Accusative), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine); विशेषण (qualifying दीर्घिकाम्)
दीर्घिकाम्a lake/pond
दीर्घिकाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदीर्घिका (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (Accusative), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle: 'also/even')
पूर्णाम्filled
पूर्णाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपूर्ण (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (Accusative), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine); विशेषण (qualifying दीर्घिकाम्)
शीतेनcool
शीतेन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootशीत (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (Instrumental), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter); विशेषण (qualifying वारिणा)
वारिणाwith water
वारिणा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवारि (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (Instrumental), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
मणिgem
मणि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमणि (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद; पुंलिङ्ग (Masculine)
प्रवरexcellent
प्रवर:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रवर (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद; विशेषणार्थ (excellent)
सोपानाम्of steps/stairways
सोपानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसोपान (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive), बहुवचन (Plural), नपुंसकलिङ्ग (Neuter); समासान्तपद in मणिप्रवरसोपानाम्
मुक्ताpearls
मुक्ता:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमुक्ता (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद; स्त्रीलिङ्ग (Feminine)
सिकताsand/grit
सिकता:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसिकता (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद; स्त्रीलिङ्ग (Feminine)
शोभिताम्adorned
शोभिताम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुभ् (धातु) + शोभित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), द्वितीया (Accusative), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine); विशेषण (qualifying दीर्घिकाम्)
विविधैःwith various
विविधैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootविविध (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (Instrumental), बहुवचन (Plural), पुंलिङ्ग (Masculine/Neuter); विशेषण (qualifying मृगसङ्घैः)
मृगanimals/deer
मृग:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद; पुंलिङ्ग (Masculine)
सङ्घैःwith herds/groups
सङ्घैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootसङ्घ (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (Instrumental), बहुवचन (Plural), पुंलिङ्ग (Masculine)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
विचित्राम्wonderful/variegated
विचित्राम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootविचित्र (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (Accusative), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine); विशेषण (qualifying दीर्घिकाम्)
चित्रcolorful
चित्र:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचित्र (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद; विशेषणार्थ (colorful)
काननाम्a grove/wood (as part of description)
काननाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकानन (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (Accusative), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter); समासान्तपद in चित्रकाननाम्; बहुव्रीह्यर्थे विशेषणवत् (as qualifier: 'having colorful groves')
प्रासादैःwith mansions
प्रासादैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootप्रासाद (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (Instrumental), बहुवचन (Plural), पुंलिङ्ग (Masculine)
सुvery
सु:
Visheshana (विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसु (अव्यय/उपसर्गसदृश)
Formअव्यय; उपसर्गसदृश-पूर्वपद (intensifier 'very')
महद्भिःgreat/large
महद्भिः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (Instrumental), बहुवचन (Plural), पुंलिङ्ग (Masculine); विशेषण (qualifying प्रासादैः)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
निर्मितैःconstructed
निर्मितैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootनिर्मा (धातु) + निर्मित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), तृतीया (Instrumental), बहुवचन (Plural), पुंलिङ्ग (Masculine); विशेषण (qualifying प्रासादैः)
विश्वकर्मणाby Vishvakarman
विश्वकर्मणा:
Kartr (कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (Instrumental), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
काननैःwith groves
काननैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकानन (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (Instrumental), बहुवचन (Plural), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
कृत्रिमैःartificial
कृत्रिमैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootकृत्रिम (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (Instrumental), बहुवचन (Plural), नपुंसकलिङ्ग (Neuter); विशेषण (qualifying काननैः)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle: 'also')
सर्वतःeverywhere
सर्वतः:
Desha-adhikarana (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः (अव्यय)
Formअव्यय; दिक्कालवाचक-अव्यय (adverb: 'on all sides')
समलङ्कृताम्fully adorned
समलङ्कृताम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + अलङ्कृ (धातु) + अलङ्कृत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), द्वितीया (Accusative), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine); विशेषण (qualifying दीर्घिकाम्)

Hanuman saw an oblong pond, full of cool water provided with steps, embellished with gems and beautified with pearl dust as sand on its bank. Thronged with many kinds of animals, it looked colourful with large mansions constructed by Visvakarma in the artificial woodlands decorated all over.

H
Hanumān
V
Viśvakarman
P
prāsāda (mansions)

FAQs

The verse contrasts luxury with duty: Dharma is the ability to witness splendour without being tempted away from a righteous objective.

Hanumān surveys the opulent, engineered landscapes of Laṅkā—lakes, groves, and mansions—while continuing his search for Sītā.

Aparigraha in spirit (non-possessiveness): he does not cling to or covet what he sees, remaining mission-centered.