Previous Verse
Next Verse

Shloka 53

रावणान्तःपुरे शयनदर्शनम्

Hanumān Observes Rāvaṇa’s Inner Apartments and Sleeping Court

स तां दृष्ट्वा महाबाहुर्भूषितां मारुतात्मजः।तर्कयामास सीतेति रूपयौवनसम्पदा।।।हर्षेण महता युक्तो ननन्द हरियूथपः।

sa tāṃ dṛṣṭvā mahābāhur bhūṣitāṃ mārutātmajaḥ |

tarkayāmāsa sīteti rūpa-yauvana-sampadā ||

harṣeṇa mahatā yukto nananda hari-yūthapaḥ |

അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട അവളെ കണ്ട മഹാബാഹുവായ മാരുതാത്മജൻ ഹനുമാൻ, രൂപ-യൗവനസമ്പത്തിനെ ആശ്രയിച്ച് ‘ഇവൾ തന്നെയാകും സീത’ എന്നു നിഗമനം ചെയ്തു. മഹത്തായ ഹർഷത്തോടെ നിറഞ്ഞ വാനരയൂഥപൻ ആനന്ദിച്ചു.

सःhe
सः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; "he"
ताम्her
ताम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; "her"
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund), "having seen"
महाबाहुःthe long-armed one
महाबाहुः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा + बाहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (महान्तौ बाहू यस्य), उपाधि (epithet of subject)
भूषिताम्adorned
भूषिताम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootभूषित (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP), विशेषणम् (qualifying ताम्)
मारुतात्मजःson of the Wind-god
मारुतात्मजः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमारुत + आत्मज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मारुतस्य आत्मजः), apposition to सः
तर्कयामासconsidered
तर्कयामास:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootतर्कय् (धातु; तर्कयति)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; "considered/deliberated"
सीताSītā
सीता:
सम्बन्ध (Quoted identification/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इति-उद्धरणे (in quoted thought)
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (Quotative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-अव्यय (quotative particle)
रूपयौवनसम्पदाby her wealth of beauty and youth
रूपयौवनसम्पदा:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootरूप + यौवन + सम्पद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (रूपं च यौवनं च), ततः षष्ठी-तत्पुरुषः (सम्पदा = "by the wealth"), "by the wealth of beauty and youth"
हर्षेणwith joy
हर्षेण:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootहर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; "with joy"
महताgreat
महता:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying हर्षेण)
युक्तःendowed
युक्तः:
कर्तृसम्बन्ध (Predicative/कर्तृविशेषण)
TypeVerb
Rootयुज् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; "endowed/connected"
ननन्दrejoiced
ननन्द:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनन्द् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; "rejoiced"
हरियूथपःleader of the monkey-troop
हरियूथपः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि + यूथप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हरीणां यूथपः), apposition to subject

On seeing her embellished with ornaments, beauty and charm, the long armed son of the Wind-god, the chief of the vanaras thought her to be Sita and rejoiced.

H
Hanuman
S
Sita

FAQs

It warns that dharmic action must be grounded in truth: inference based on appearance can mislead, so one must verify before concluding.

Hanuman, momentarily mistaken by appearances, thinks he has found Sita and feels joy.

Hope and devotion, but also the need for careful truth-testing (satya-parīkṣā) in decision-making.