Shloka 25
रावणान्तःपुरे शयनदर्शनम्
Hanumān Observes Rāvaṇa’s Inner Apartments and Sleeping Court
मुक्तामणिविचित्रेण काञ्चनेन विराजितम्।मकुटेनापवृत्तेन कुण्डलोज्वलिताननम्।।।।रक्तचन्दनदिग्धेन तथा हारेण शोभिना।पीनायतविशालेन वक्षसाऽभिविराजितम्।।।।पाण्डरेणापविद्धेन क्षौमेण क्षतजेक्षणम्।महार्हेण सुसंवीतं पीतेनोत्तमवाससा।।।।माषराशिप्रतीकाशं निश्श्वसन्तं भुजङ्गवत्।गाङ्गे महति तोयान्ते प्रसुप्तमिव कुञ्जरम्।।।।चतुर्भिः काञ्चनैर्दीपैद्धीप्यमानचतुर्दिशम्।प्रकाशीकृतसर्वाङ्गं मेघं विद्युद्गणैरिव।।।।पादमूलगताश्चापि ददर्श सुमहात्मनः।पत्नी: स प्रियभार्यस्य तस्य रक्षःपतेर्गृहे।।।।
muktāmaṇivicitreṇa kāñcanena virājitam |
makuṭenāpavṛttena kuṇḍalojvalitānanam ||
raktacandanadigdhena tathā hāreṇa śobhinā |
pīnāyataviśālena vakṣasā 'bhivirājitam ||
pāṇḍareṇāpaviddhena kṣaumeṇa kṣatajekṣaṇam |
mahārheṇa susaṃvītaṃ pītenottamavāsasā ||
māṣarāśipratīkāśaṃ niśśvasantaṃ bhujaṅgavat |
gāṅge mahati toyānte prasuptam iva kuñjaram ||
caturbhiḥ kāñcanair dīpair dīpyamānacaturdiśam |
prakāśīkṛtasarvāṅgaṃ meghaṃ vidyudgaṇair iva ||
pādamūlagatāś cāpi dadarśa sumahātmanaḥ |
patnīḥ sa priyabhāryasya tasya rakṣaḥpater gṛhe ||
ഹനുമാൻ രാവണനെ അവന്റെ രാജമന്ദിരത്തിൽ കണ്ടു—സ്വർണ്ണത്തിന്റെ ദീപ്തിയിൽ തിളങ്ങിയും മുക്താമണികളാൽ വിചിത്രമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും. അവന്റെ മകുടം ഒന്നു വശത്തേക്ക് വഴുതിയിരുന്നു; കുണ്ഡലങ്ങളുടെ കാന്തിയിൽ മുഖം പ്രകാശിച്ചു. രക്തചന്ദനലേപവും മനോഹരമായ ഹാരവും ധരിച്ച്, വിശാലവും പീനവുമായ വക്ഷസ്ഥലം ദീപ്തമായി. കണ്ണുകൾ രക്തിമമായിരുന്നു; വെളുത്ത ക്ഷൗമവസ്ത്രം അല്പം തെറ്റിയിരുന്നെങ്കിലും, അമൂല്യമായ ഉത്തമ പീതവസ്ത്രം ധരിച്ച് അവൻ സുസംവീതനായിരുന്നു. ഉഴുന്നുകൂട്ടംപോലെ ശ്യാമനായി, സർപ്പത്തെപ്പോലെ ഭാരമായി നിശ്വസിച്ച്, മഹാഗംഗയുടെ തീരത്ത് ഉറങ്ങുന്ന കുഞ്ജരത്തെപ്പോലെ അവൻ നിദ്രിച്ചു കിടന്നു. നാലു സ്വർണ്ണദീപങ്ങൾ നാലു ദിക്കുകളിലും ജ്വലിച്ച് അവന്റെ സർവാംഗവും പ്രകാശിപ്പിച്ചു—മിന്നൽരേഖകളാൽ ചിതറുന്ന മേഘംപോലെ. ആ രക്ഷഃപതിയുടെ പ്രിയപത്നിമാരെയും അവന്റെ പാദമൂലത്തിൽ ശയനിച്ചിരിക്കുന്നതായി ഹനുമാൻ കണ്ടു।
Hanuman saw Ravana, whose face was lit up by his ear-rings. His shining head-gear studded with gold and pearls was set aside. His fleshy, broad chest on which the pearl necklace had slightly receded from its position(as he was asleep) was shining along with the red sandal paste. He had put on a splendid white silken cloth which had also slipped a little and was covered with exquisitely rich yellow upper garment. His eyes were blood-red. His body was comparable to a heap of blackbeans. He was sighing heavily like a hissing snake. He appeared like an elephant sleeping on the banks of the great river Ganges. With four golden lamps glowing on four sides of the bed,the four directions were illuminated. All his limbs lit up bright (with the glow of lamps), he looked like a cloud with streaks of lightning. His dear wives were seen resting at his feet in the palace of the lord of demons.
FAQs
Hanumān acts according to his mission and maryādā: he is in Laṅkā to find Sītā and gather intelligence, not to initiate a personal act of violence that could endanger the larger dharmic objective.
The verse presents an unembellished, detailed observation of Rāvaṇa’s state—his ornaments, posture, and surroundings—serving narrative truthfulness (satya) that grounds later ethical judgments in witnessed reality rather than rumor.