Sarga 19

Verse 1

स वानरमहाराजश्शयानश्शरविक्षतः।प्रत्युक्तो हेतुमद्वाक्यैर्नोत्तरं प्रत्यपद्यत।।

ആ വാനരമഹാരാജൻ നിലത്തു കിടന്ന് അമ്പുകൊണ്ട് വ്രണിതനായിരിക്കെ, കാരണസഹിതമായ വാക്കുകൾകൊണ്ട് മറുപടി കേട്ടിട്ടും, പറയാൻ ഒരു ഉത്തരവും കണ്ടെത്തിയില്ല.

Verse 2

अश्मभिः प्रविभिन्नाङ्गः पादपैराहतो भृशम्।रामबाणेन चाक्रान्तो जीवितान्ते मुमोह सः।।

കല്ലുകളാൽ അവയവങ്ങൾ കീറിപ്പോയി, വൃക്ഷങ്ങളാൽ കഠിനമായി അടിക്കപ്പെട്ടു, രാമബാണം കൊണ്ട് അമർന്നു, ജീവന്റെ അന്ത്യത്തിൽ അവൻ മൂർഛിച്ചു.

Verse 3

तं भार्या बाणमोक्षेण रामदत्तेन संयुगे।हतं प्लवगशार्दूलं तारा शुश्राव वालिनम्।।

യുദ്ധത്തിൽ രാമൻ വിട്ട അമ്പിന്റെ പ്രഹരത്താൽ വാനരശാർദൂലനായ വാലി വധിക്കപ്പെട്ടു എന്നു വാലിയുടെ ഭാര്യയായ താര കേട്ടു.

Verse 4

सा सपुत्राप्रियं श्रुत्वा वधं भर्तुस्सुदारुणम्।निष्पपात भृशं तस्माद्विविधा गिरिगह्वरात्।।

ഭർത്താവിന്റെ അത്യന്തം ഭീകരമായ വധവാർത്ത—അപ്രിയമായ ആ സന്ദേശം—കേട്ടപ്പോൾ, പുത്രനോടുകൂടെ താര അത്യന്തം വ്യാകുലയായി ആ പർവ്വതഗുഹയിൽ നിന്ന് പെട്ടെന്ന് പുറത്ത് പാഞ്ഞുവന്നു.

Verse 5

ये त्वङ्गदपरीवारा वानरा भीमविक्रमाः।ते सकार्मुकमालोक्य रामं त्रस्ताः प्रदुद्रुवुः।।

അംഗദനെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ ഭീമവിക്രമന്മാരായ വാനരയോദ്ധാക്കൾ, ധനുസ്സധാരിയായ രാമനെ കണ്ടപ്പോൾ ഭീതരായി നാലുദിക്കിലേക്കും ഓടിപ്പോയി.

Verse 6

सा ददर्श ततस्त्रस्तान्हरीनापततो भृशम्।यूथादिव परिभ्रष्टान्मृगान्निहतयूथपान्।।

അപ്പോൾ അവൾ ഭീതിയിൽ വിറച്ച വാനരന്മാർ അതിവേഗം പാഞ്ഞോടുന്നതു കണ്ടു—യൂഥപതി കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ കൂട്ടത്തിൽ നിന്നു ചിതറുന്ന മാൻപോലെ।

Verse 7

तानुवाच समासाद्य दुःखितान्दुखिता सती।रामवित्रासितान्सर्वाननुबद्धानिवेषुभिः।।

ദുഃഖിതയായ താരയും ശോകത്തിൽ മുങ്ങി, ആ ദുഃഖിതരായ വാനരന്മാരുടെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു സംസാരിച്ചു—രാമഭീതിയാൽ എല്ലാവരും, പിന്നിൽ നിന്ന് അമ്പുകൾ പിന്തുടരുന്നതുപോലെ ഓടിപ്പോകുന്നവരായിരുന്നു.

Verse 8

वानराः राजसिंहस्य यस्य यूयं पुरस्सराः।तं विहाय सुसन्त्रस्ताः कस्माद्द्रवथ दुर्गताः।।

“ഹേ വാനരന്മാരേ! രാജസിംഹനായ അവന്റെ മുൻപിൽ നിങ്ങൾ മുന്നേ പോകുന്നവരല്ലോ; അവനെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഇങ്ങനെ ഭീതിയോടെ ദുരവസ്ഥയിൽ എന്തിന് ഓടിപ്പോകുന്നു?”

Verse 9

राज्यहेतोस्स चेद्भ्राता भ्रात्रा रौद्रेण पातितः।रामेण प्रहितैरौद्रैर्मार्गणैर्दूरपातिभिः।।

“രാജ്യഹേതുവാൽ ആ സഹോദരൻ ക്രോധിച്ച സഹോദരന്റെ കൈയ്യാൽ വീണതാണെങ്കിൽ—രാമൻ പ്രേഷിതമായ ഭയങ്കരവും ദൂരപാതിയുമായ അമ്പുകളാൽ—നിങ്ങൾ എന്തിന് ഓടുന്നു?”

Verse 10

कपिपत्न्या वचश्श्रुत्वा कपयः कामरूपिणः।प्राप्तकालमविक्लिष्टमूचुर्वचनमङ्गनाम्।।

കപിരാജന്റെ പത്നിയായ താരയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ഇഷ്ടാനുസരണം രൂപം ധരിക്കുവാൻ കഴിയുന്ന കപികൾ, സമയോചിതവും അക്ലിഷ്ടവുമായ വ്യക്തമായ വചനങ്ങളാൽ ആ സ്ത്രീയോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 11

जीवपुत्रे निवर्तस्व पुत्रं रक्षस्व चाङ्गदम्।अन्तको रामरूपेण हत्वा नयति वालिनम्।।

“ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന പുത്രമുള്ള അമ്മേ, മടങ്ങിപ്പോവുക; നിന്റെ പുത്രൻ അങ്ങദനെ രക്ഷിക്കൂ. രാമരൂപത്തിൽ അന്തകൻ—മരണം തന്നേ—വാലിയെ വധിച്ച് അവനെ കൊണ്ടുപോകുന്നു.”

Verse 12

क्षिप्तान् वृक्षान्समाविध्य विपुलाश्च शिलास्तथा।वाली वज्रसमैर्बाणै रामेण विनिपातितः।।

എറിഞ്ഞുവിട്ട വൃക്ഷങ്ങളെയും മഹാശിലകളെയും പോലും തുളച്ചുകടന്ന്, വജ്രസമമായ അമ്പുകളാൽ ശ്രീരാമൻ വാലിയെ നിലംപതിപ്പിച്ചു.

Verse 13

अभिद्रुतमिदं सर्वं विद्रुतं प्रसृतं बलम्।अस्मिन् प्लवगशार्दूले हते शक्रसमप्रभे।।

ശക്രസമപ്രഭനായ വാനരശാർദൂലൻ വാലി വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, മുഴുവൻ വാനരസൈന്യവും ഭീതിയോടെ ചിതറി ദിക്കുകളിലേക്കു ഓടി.

Verse 14

रक्ष्यतां नगरद्वारमङ्गदश्चाभिषिच्यताम्।पदस्थं वालिनः पुत्रं भजिष्यन्ति प्लवङ्गमाः।।

“നഗരദ്വാരം കാവലുറപ്പിക്കട്ടെ; അങ്ങദനെ അഭിഷേകം ചെയ്യട്ടെ. വാലിയുടെ പുത്രൻ പദസ്ഥനാകുമ്പോൾ വാനരന്മാർ അവനെ സേവിക്കും.”

Verse 15

अथवाऽरुचितं स्थानमिह ते रुचिरानने।आविशन्ति हि दुर्गाणि क्षिप्रमन्यानि वानराः।।

“അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ രുചിരാനനേ, ഇവിടെ നിനക്ക് ഈ സ്ഥാനം ഇഷ്ടമല്ലെങ്കിൽ, മറ്റു വാനരന്മാർ ഈ ദുര്‍ഗങ്ങളെ വേഗത്തിൽ കൈവശമാക്കും.”

Verse 16

अभार्याश्च सभार्याश्च सन्त्यत्र वनचारिणः।लुब्धेभ्यो विप्रयुक्तेभ्यस्तेभ्यो नस्तुमुलं भयम्।।

“ഇവിടെ വനചരന്മാരായ വാനരന്മാർ ഉണ്ട്—ചിലർ ഭാര്യയില്ലാത്തവർ, ചിലർ ഭാര്യയുള്ളവർ; ചിലർ ലുബ്ധർ, ചിലർ ഭാര്യാവിയോഗികൾ. അത്തരക്കാരിൽ നിന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് ഭയങ്കര ഭയം ഉണ്ട്.”

Verse 17

अल्पान्तरगतानां तु श्रुत्वा वचनमङ्गना।आत्मनः प्रतिरूपं सा बभाषे चारुहासिनी।।

അल्पബുദ്ധിയുള്ളവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, മൃദുഹാസിനിയായ ആ സ്ത്രീ സ്വസ്വഭാവത്തിന് യോജിച്ച വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 18

पुत्रेण मम किं कार्यं राज्येनच किमात्मना।कपिसिंहे महाभागे तस्मिन्भर्तरि नश्यति।।

‘എനിക്ക് പുത്രനാൽ എന്ത് കാര്യം? രാജ്യത്താൽ എന്ത്? എന്റെ ജീവൻകൊണ്ടും എന്ത്? വാനരസിംഹനായ മഹാഭാഗൻ വാലി എന്ന ഭർത്താവ് നശിക്കുമ്പോൾ!’

Verse 19

पादमूलं गमिष्यामि तस्यैवाहं महात्मनः।योऽसौ रामप्रयुक्तेन शरेण विनिपातितः।।

‘രാമൻ പ്രയോഗിച്ച അമ്പാൽ വീണ ആ മഹാത്മാവിന്റെ പാദമൂലത്തിലേക്കു ഞാൻ പോകും.’

Verse 20

एवमुक्त्वा प्रदुद्राव रुदन्ती शोककर्शिता।शिरश्चोरश्च बाहुभ्यां दुःखेन समभिध्नती।।

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, ശോകംകൊണ്ട് ക്ഷീണിച്ച താര കരഞ്ഞുകൊണ്ട് ഓടിപ്പോയി; ദുഃഖത്തിൽ ഇരുകൈകളാൽ തലയും നെഞ്ചും അടിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 21

आव्रजन्ती ददर्शाथ पतिं निपतितं भुवि।हन्तारं दानवेन्द्राणां समरेष्वनिवर्तिनम्।।

അവൾ അടുത്തെത്തിയപ്പോൾ, ഭൂമിയിൽ വീണുകിടക്കുന്ന തന്റെ ഭർത്താവിനെ അവൾ കണ്ടു—ദാനവേന്ദ്രന്മാരെ സംഹരിച്ചവനും യുദ്ധത്തിൽ ഒരിക്കലും പിന്മാറാത്തവനും.

Verse 22

क्षेप्तारं पर्वतेन्द्राणां वज्राणामिव वासवम्।महावातसमाविष्टं महामेघौघनिस्स्वनम्।।

അവൻ വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) പോലെ—വജ്രങ്ങൾ എറിയുന്നവനെപ്പോലെ; മഹാപർവ്വതങ്ങളെയും എറിഞ്ഞുകളയാൻ കഴിയുന്നവൻ, മഹാവാതംപോലെ അതിവേഗൻ, ഘനമേഘസമൂഹത്തിന്റെ ഗർജനപോലെ മുഴങ്ങുന്നവൻ.

Verse 23

क्रतुल्यपराक्रान्तं वृष्टवेवोपरतं घनम्।नर्दन्तं नर्दतां भीमं शूरं शूरेण पातितम्।।शार्दूलेनामिषस्यार्थे मृगराजं यथाहतम्।

ഇന്ദ്രസദൃശമായ പരാക്രമമുള്ള വാലി, മഴ പെയ്ത് ശമിച്ച മഹാമേഘംപോലെ നിലംപതിച്ചിരുന്നു; ഗർജ്ജകരിൽ ഭയങ്കരഗർജ്ജനനായ ആ ശൂരൻ മറ്റൊരു ശൂരനാൽ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു—മാംസാർത്ഥം പുലി സിംഹത്തെ കൊല്ലുന്നതുപോലെ।

Verse 24

अर्चितं सर्वलोकस्य सपताकं सवेदिकम्।।नागहेतोस्सुपर्णेन चैत्यमुन्मथितं यथा।

അവൻ സർവ്വലോകവും ആരാധിക്കുന്ന, പതാകയും വേദിയും സഹിതമുള്ള പുണ്യചൈത്യത്തെപ്പോലെ തോന്നി—എന്നാൽ സർപ്പഹേതുവാൽ സുപർണനായ ഗരുഡൻ പിഴുതെറിഞ്ഞ ചൈത്യത്തെപ്പോലെ।

Verse 25

अवष्टभ्य च तिष्ठन्तं ददर्श धनुरुत्तम्।।रामं रामानुजं चैव भर्तुश्चैवानुजं शुभा।

ആ ശുഭയായ താര, ഉത്തമധനുസ്സിൽ ആശ്രയിച്ച് അചഞ്ചലമായി നില്ക്കുന്ന രാമനെയും, രാമാനുജനായ ലക്ഷ്മണനെയും, തന്റെ ഭർത്താവിന്റെ അനുജനായ സുഗ്രീവനെയും കണ്ടു।

Verse 26

तावतीत्य समासाद्य भर्तारं निहतं रणे।।समीक्ष्य व्यथिता भूमौ सम्भ्रान्ता निपपात ह।

അവൾ ആ ഇരുവരെയും കടന്ന് മുന്നോട്ട് ചെന്നു, യുദ്ധത്തിൽ നിഹതനായ തന്റെ ഭർത്താവിനരികെ എത്തി; അവനെ കണ്ടപ്പോൾ ദുഃഖത്തിൽ വ്യഥിതയായി, ആശങ്കയിൽ വിറച്ച് ഭൂമിയിൽ വീണു।

Verse 27

सुप्त्वेव पुनरुत्थाय आर्यपुत्रेति शोचती।।रुरोद सा पतिं दृष्ट्वा संवीतं मृत्युदामभिः।

നിദ്രയിൽ നിന്നുണർന്നതുപോലെ അവൾ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റ് “ആര്യപുത്രാ!” എന്നു വിളിച്ചു ശോകിച്ചു കരഞ്ഞു. മരണപാശങ്ങളെന്നപോലെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ മാലകളാൽ പൊതിഞ്ഞ തന്റെ ഭർത്താവിനെ കണ്ടപ്പോൾ അവൾ വിലപിച്ചു.

Verse 28

तामवेक्ष्य तु सुग्रीवः क्रोशन्तीं कुररीमिव।विषादमगमत्कष्टं दृष्ट्वा चाङ्गदमागतम्।।

കുരരിപക്ഷിയെപ്പോലെ നിലവിളിച്ച് കരയുന്ന അവളെ കണ്ടും, വിഷാദത്തോടെ വന്ന അങ്കദനെ കണ്ടും, സുഗ്രീവനെ കഠിനവും വേദനാജനകവുമായ നിരാശ പിടികൂടി.