Sarga 44

Verse 1

स गत्वा सागरं राजा गङ्गयाऽनुगतस्तदा ।प्रविवेश तलं भूमेर्यत्र ते भस्मसात्कृता:।।1.44.1।।

അപ്പോൾ ആ രാജാവ് ഗംഗയുടെ അനുഗമനത്തോടെ സമുദ്രത്തിങ്കൽ ചെന്നു, സഗരപുത്രന്മാർ ഭസ്മമായിത്തീർന്നിരുന്ന സ്ഥലമായ ഭൂമിയുടെ അധോതലത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 2

भस्मन्यथाऽप्लुते राम गङ्गायास्सलिलेन वै।सर्वलोकप्रभुर्ब्रह्मा राजानमिदमब्रवीत्।।1.44.2।।

ഹേ രാമാ, ഗംഗാജലത്തിൽ ആ ഭസ്മം പൂർണ്ണമായി മുങ്ങിക്കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, സർവ്വലോകങ്ങളുടെ പ്രഭുവായ ബ്രഹ്മാവ് രാജാവിനോട് ഇപ്രകാരം അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 3

तारिता नरशार्दूल दिवं याताश्च देववत्।षष्ठि: पुत्रसहस्राणि सगरस्य महात्मन:।।1.44.3।।

ഹേ നരശാർദൂലാ, മഹാത്മാവായ സഗരന്റെ അറുപതിനായിരം പുത്രന്മാർ മോചിതരായി ദേവന്മാരെപ്പോലെ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 4

सागरस्य जलं लोके यावत्स्थास्यति पार्थिव।सगरस्यात्मजास्तावत्स्वर्गे स्थास्यन्ति देववत्।।1.44.4।।

ഹേ പാർത്ഥിവ രാജാവേ, ലോകത്തിൽ സമുദ്രജലം എത്രകാലം നിലനിൽക്കുമോ, അത്രകാലം സഗരന്റെ പുത്രന്മാർ ദേവന്മാരെപ്പോലെ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ വസിക്കും.

Verse 5

इयं च दुहिता ज्येष्ठा तव गङ्गा भविष्यति ।त्वत्कृतेन च नाम्नाऽथ लोके स्थास्यति विश्रुता।।1.44.5।।

ഈ ഗംഗ നിന്റെ ജ്യേഷ്ഠ പുത്രിയായി വരും; നിന്റെ നാമത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ‘ഭാഗീരഥി’ എന്ന പേരിൽ ലോകത്തിൽ പ്രസിദ്ധയാകും.

Verse 6

गङ्गा त्रिपथगा राजन् दिव्या भागीरथीति च।त्रीन् पथो भावयन्तीति ततस्त्रिपथगा स्मृता।।1.44.6।।

ഹേ രാജാവേ, ദിവ്യയായ ഗംഗ ‘ഭാഗീരഥി’ എന്നും ‘ത്രിപഥഗാ’ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു; മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ പഥങ്ങളെ പാവനമാക്കുന്നതിനാൽ അവൾ ‘ത്രിപഥഗാ’യായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 7

पितामहानां सर्वेषां त्वमत्र मनुजाधिप ।कुरुष्व सलिलं राजन् प्रतिज्ञामपवर्जय।।1.44.7।।

ഹേ മനുഷ്യാധിപാ, ഹേ രാജാവേ, ഇവിടെ നിന്റെ സർവ്വ പിതാമഹാദി പൂർവ്വികർക്കായി ജലതർപ്പണം അർപ്പിക്ക; അങ്ങനെ നിന്റെ പ്രതിജ്ഞ പൂർത്തിയാക്കുക.

Verse 8

पूर्वकेण हि ते राजंस्तेनातियशसा तदा।धर्मिणां प्रवरेणापि नैष प्राप्तो मनोरथ:।।1.44.8।।

ഹേ രാജാവേ, നിന്റെ മുൻഗാമികളിൽ അത്യന്തം യശസ്സുള്ളവനും ധർമ്മിഷ്ഠന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായവനും പോലും, അന്നുകാലത്ത് ഈ അഭിലഷിത ലക്ഷ്യം പ്രാപിച്ചില്ല.

Verse 9

तथैवांशुमता तात लोकेऽप्रतिमतेजसा।गङ्गां प्रार्थयतानेतुं प्रतिज्ञा नापवर्जिता।।1.44.9।।

അതുപോലെ തന്നെ, പ്രിയ ബാലാ, ലോകത്തിൽ അപരിമിത തേജസ്സുള്ള അംശുമാനും ഗംഗയെ കൊണ്ടുവരാൻ പ്രാർത്ഥിച്ചെങ്കിലും, അവന്റെ പ്രതിജ്ഞ പൂർത്തിയാകാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

Verse 10

राजर्षिणा गुणवता महर्षिसमतेजसा।मत्तुल्यतपसा चैव क्षत्रधर्मस्थितेन च।।1.44.10।। दिलीपेन महाभाग तव पित्राऽति तेजसा।पुनर्न शङ्किताऽनेतुं गङ्गां प्रार्थयताऽनघ।।1.44.11।।

ഹേ മഹാഭാഗാ, ഹേ അനഘ ഭഗീരഥാ! അത്യന്തം തേജസ്വിയായ നിന്റെ പിതാവായ ദിലീപൻ—ഗുണവാനായ രാജർഷി, തേജസ്സിൽ മഹർഷിസമൻ, തപസ്സിൽ എനിക്കു തുല്യൻ, ക്ഷത്രധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരൻ—എന്നിട്ടും, നിർമലനേ, പ്രാർത്ഥിച്ചിട്ടും ഗംഗയെ വീണ്ടും ഭൂമിയിലേക്കു കൊണ്ടുവരാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

Verse 11

राजर्षिणा गुणवता महर्षिसमतेजसा।मत्तुल्यतपसा चैव क्षत्रधर्मस्थितेन च।।1.44.10।। दिलीपेन महाभाग तव पित्राऽति तेजसा।पुनर्न शङ्किताऽनेतुं गङ्गां प्रार्थयताऽनघ।।1.44.11।।

ഹേ മഹാഭാഗാ, ഹേ അനഘ ഭഗീരഥാ! അത്യന്തം തേജസ്വിയായ നിന്റെ പിതാവായ ദിലീപൻ—ഗുണവാനായ രാജർഷി, തേജസ്സിൽ മഹർഷിസമൻ, തപസ്സിൽ എനിക്കു തുല്യൻ, ക്ഷത്രധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരൻ—എന്നിട്ടും, നിർമലനേ, പ്രാർത്ഥിച്ചിട്ടും ഗംഗയെ വീണ്ടും ഭൂമിയിലേക്കു കൊണ്ടുവരാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

Verse 12

सा त्वया समनुक्रान्ता प्रतिज्ञा पुरुषर्षभ।प्राप्तोऽसि परमं लोके यश: परमसम्मतम्।।1.44.12।।

ഹേ പുരുഷർഷഭാ! നീ ഏറ്റെടുത്ത പ്രതിജ്ഞ നീ പൂർണ്ണമായി പാലിച്ചു; ഈ ലോകത്തിൽ നീ പരമമായ യശസ്സും—എല്ലാവർക്കും അംഗീകര്യമായ ഉന്നത ബഹുമാനവും—പ്രാപിച്ചു.

Verse 13

यच्च गङ्गावतरणं त्वया कृतमरिन्दम।अनेन च भवान् प्राप्तो धर्मस्यायतनं महत्।।1.44.13।।

ഹേ അരിന്ദമാ! നീ ഗംഗാവതരണം സാധ്യമാക്കിയതിനാൽ, ഈ കൃത്യത്താൽ നീ ധർമ്മത്തിന്റെ മഹത്തായ ആശ്രയസ്ഥാനമായ സ്ഥിരമായ ആത്മീയ പ്രതിഷ്ഠ പ്രാപിച്ചു.

Verse 14

प्लावयस्व त्वमात्मानं नरोत्तम सदोचिते।सलिले पुरुषव्याघ्र शुचि: पुण्यफलो भव।।1.44.14।।

ഹേ നരോത്തമാ, സദോചിതേ! ഹേ പുരുഷവ്യാഘ്രാ! ഈ പുണ്യജലത്തിൽ നീ നിന്നെ സ്നാനത്തോടെ മുഴുകുക; ശുദ്ധനായി, ഈ കൃത്യത്തിന്റെ ഫലമായി പുണ്യം പ്രാപിക്കൂ.

Verse 15

पितामहानां सर्वेषां कुरुष्व सलिलक्रियाम्।स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि स्वं लोकं गम्यतां नृप।।1.44.15।।

നിന്റെ എല്ലാ പിതാമഹന്മാർക്കും ജലതർപ്പണം നിർവഹിക്കൂ. നിനക്കു മംഗളം ഉണ്ടാകട്ടെ; ഞാൻ എന്റെ ലോകത്തിലേക്കു പോകുന്നു—ഹേ രാജാവേ, ഇനി നീ മടങ്ങുക.

Verse 16

इत्येवमुक्त्वा देवेश: सर्वलोकपितामह:। यथाऽऽगतं तथाऽगच्छत् देवलोकं महायशा:।।1.44.16।।

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, ദേവേശനും സർവ്വലോകങ്ങളുടെ പിതാമഹനുമായ മഹായശസ്സൻ, വന്ന വഴിയിലൂടെയേ ദേവലോകത്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു പോയി.

Verse 17

भगीरथोऽपि राजर्षि: कृत्वा सलिलमुत्तमम्।यथाक्रमं यथान्यायं सागराणां महायशा:।।1.44.17।।कृतोदकश्शुची राजा स्वपुरं प्रविवेश ह।समृद्धार्थो रघुश्रेष्ठ स्वराज्यं प्रशशास ह।।1.44.18।।

അനന്തരം മഹായശസ്സനായ രാജർഷി ഭഗീരഥൻ സഗരപുത്രന്മാർക്കായി ഉത്തമമായ ജലകർമ്മം, ക്രമാനുസൃതവും ശാസ്ത്രന്യായപ്രകാരവും നിർവഹിച്ചു.

Verse 18

भगीरथोऽपि राजर्षि: कृत्वा सलिलमुत्तमम्।यथाक्रमं यथान्यायं सागराणां महायशा:।।1.44.17।।कृतोदकश्शुची राजा स्वपुरं प्रविवेश ह।समृद्धार्थो रघुश्रेष्ठ स्वराज्यं प्रशशास ह।।1.44.18।।

ജലതർപ്പണം പൂർത്തിയാക്കി ശുദ്ധനായ രാജാവ് തന്റെ നഗരത്തിലേക്കു പ്രവേശിച്ചു. ഹേ രഘുശ്രേഷ്ഠ, ലക്ഷ്യം സിദ്ധിച്ചതിനുശേഷം അവൻ തന്റെ രാജ്യം ഭരിച്ചു.

Verse 19

प्रमुमोद ह लोकस्तं नृपमासाद्य राघव।नष्टशोकस्समृद्धार्थो बभूव विगतज्वर:।।1.44.19।।

ഹേ രാഘവ, അവനെ രാജാവായി ലഭിച്ചതോടെ ജനങ്ങൾ ആനന്ദിച്ചു. ലക്ഷ്യം സിദ്ധിച്ച് ദുഃഖം അകന്ന്, അവൻ അന്തർതാപത്തിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി.

Verse 20

एष ते राम गङ्गाया विस्तरोऽभिहितो मया।स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रं ते संध्याकालोऽतिवर्तते।।1.44.20।।

ഹേ രാമാ, ഗംഗയുടെ ഈ വിശദമായ വിവരണം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. നിനക്ക് സ്വസ്തി ലഭിക്കട്ടെ; നിനക്ക് മംഗളം വരട്ടെ—സന്ധ്യാകാലം കടന്നുപോകുന്നു.

Verse 21

धन्यं यशस्यमायुष्यं पुत्र्यं स्वर्ग्यमतीव च।यश्श्रावयति विप्रेषु क्षत्रियेष्वितरेषु च।।1.44.21।। प्रीयन्ते पितरस्तस्य प्रीयन्ते दैवतानि च।

ധനം, യശസ്, ദീർഘായുസ്സ്, സന്താനസൗഭാഗ്യം, അത്യന്തം സ്വർഗ്ഗഫലം—ഇവയെല്ലാം സമൃദ്ധമായി ലഭിക്കുന്നു; ബ്രാഹ്മണന്മാരിലും ക്ഷത്രിയന്മാരിലും മറ്റുള്ളവരിലും ഈ കഥ ശ്രാവയിക്കുന്നവന്‍. അവന്റെ പിതൃക്കൾ പ്രസന്നരാകുന്നു; ദേവതകളും പ്രസന്നരാകുന്നു.

Verse 22

इदमाख्यानमव्यग्रो गङ्गावतरणं शुभम्।।1.44.22।।यश्शृणोति च काकुत्स्थ सर्वान् कामानवाप्नुयात्।सर्वे पापा: प्रणश्यन्ति आयु: कीर्तिश्च वर्धते।।1.44.23।।

ഹേ കാകുത്സ്ഥ (രാമാ), ഗംഗാവതരണത്തിന്റെ ഈ ശുഭമായ ആഖ്യാനം അശ്രാന്തവും ഏകാഗ്രവുമായ മനസ്സോടെ കേൾക്കുന്നവൻ എല്ലാ ധാർമ്മിക ആഗ്രഹങ്ങളും പ്രാപിക്കും.