Shloka 11

एकाशीति तमः सर्गः

Bharata’s Grief, Courtly Summons, and the Assembly Hall

Devanagari script

स काञ्चनमयं पीठं सुखास्तरणसंवृतम्।अध्यास्त सर्ववेदज्ञो दूताननुशशास च।।।।

Transliteration

sa kāñcanamayaṃ pīṭhaṃ sukhāstaraṇasaṃvṛtam | adhyāsta sarvavedajño dūtān anuśaśāsa ca ||

Translation

സർവ്വവേദജ്ഞനായ അദ്ദേഹം സുഖകരമായ വിരിപ്പാൽ മൂടിയ സ്വർണമയ പീഠത്തിൽ ഇരുന്ന് ദൂതന്മാർക്ക് ആജ്ഞയും ഉപദേശവും നൽകി.

Word by Word

• सः: he (Vasiṣṭha)
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; सर्वनाम (pronoun)

• काञ्चनमयम्: made of gold
• काञ्चनमयम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: काञ्चनमय (प्रातिपदिक; काञ्चन + मय)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; विशेषणम् (adjective) पीठम् इति विशेष्यस्य

• पीठम्: seat, throne-seat
• पीठम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: पीठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्

• सुख-आस्तरण-संवृतम्: covered with comfortable spread
• सुख-आस्तरण-संवृतम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: सुख (प्रातिपदिक) + आस्तरण (प्रातिपदिक) + संवृत (कृदन्त; सम्+वृ धातु, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘संवृत’ = covered; समासेन विशेषणम् पीठम्

• अध्यास्त: sat upon
• अध्यास्त: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: आस् (धातु) उपसर्गः अधि-
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• सर्व-वेद-ज्ञः: knower of all the Vedas
• सर्व-वेद-ज्ञः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + वेद (प्रातिपदिक) + ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; विशेषणम् (adjective) सः इति

• दूतान्: messengers
• दूतान्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: दूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), बहुवचनम्

• अनुशशास: instructed, ordered
• अनुशशास: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: शास् (धातु) उपसर्गः अनु-
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• च: and
• च: सम्बन्ध (Sambandha/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

Context

Vasistha, well-versed in all the Vedas, sat on a golden seat with a comfortable cover and ordered the messengers:

Characters & Entities

• Vasiṣṭha
• dūta (messengers)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is orderly governance: learned authority acts through proper channels (messengers), ensuring decisions are communicated responsibly and without chaos.

What is the narrative situation?

Vasiṣṭha takes his seat in the assembly setting and begins issuing instructions to summon key persons.

Which character virtue is emphasized?

Composure and competence—acting decisively while maintaining decorum and institutional process.