Sarga 78

Verse 1

अथ यात्रां समीहन्तं शत्रुघ्नो लक्ष्मणानुजः।भरतं शोकसन्तप्तमिदं वचनमब्रवीत्।।।।

അപ്പോൾ, യാത്രയ്ക്ക് പുറപ്പെടാൻ ആഗ്രഹിച്ച ദുഃഖത്തിൽ ദഹിച്ച ഭരതനോട്, ലക്ഷ്മണന്റെ അനുജനായ ശത്രുഘ്നൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 2

गतिर्य स्सर्वभूतानां दुःखे किं पुनरात्मनः।स राम स्सत्त्वसम्पन्नः स्त्रिया प्रव्राजितो वनम्।।।।

സകലഭൂതങ്ങൾക്കും ആശ്രയവും ഗതിയും ആയ ശ്രീരാമൻ, ദുഃഖസമയത്ത് തനിക്കുതന്നെ സംരക്ഷണം ചെയ്യാൻ കഴിയാതിരിക്കുമോ? എന്നിട്ടും സത്ത്വസമ്പന്നനായ ആ രാമനെ ഒരു സ്ത്രീ വനത്തിലേക്ക് പ്രവ്രാജിതനാക്കി॥

Verse 3

बलवान्वीर्यसम्पन्नो लक्ष्मणो नाम योऽप्यसौ।किं न मोचयते रामं कृत्वा स्म पितृनिग्रहम्।।।।

ബലവാനും വീര്യസമ്പന്നനുമായ ലക്ഷ്മണൻ—പിതാവിനെ നിയന്ത്രിച്ച്—രാമനെ എന്തുകൊണ്ട് മോചിപ്പിച്ചില്ല?॥

Verse 4

पूर्वमेव तु निग्राह्य स्समवेक्ष्य नयानयौ।उत्पथं यस्समारूढो राजा नार्या वशं गतः।।।।

ന്യായവും അന്യായവും തിരിച്ചറിഞ്ഞ് രാജാവ് ആദ്യം തന്നേ സ്വയം നിയന്ത്രിക്കേണ്ടതായിരുന്നു; കാരണം അവൻ കുപഥത്തിലേറി ഒരു സ്ത്രീയുടെ വശത്തിലായി॥

Verse 5

इति सम्भाषमाणे तु शत्रुघ्ने लक्ष्मणानुजे।प्राग्द्वारेऽभूत्तदा कुब्जा सर्वाभरणभूषिता।।।।

ഇങ്ങനെ സംഭാഷണം നടത്തിക്കൊണ്ടിരുന്ന ലക്ഷ്മണാനുജനായ ശത്രുഘ്നന്റെ സമയത്ത്, കിഴക്കേ വാതിലിൽ സർവ്വാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട കുബ്ജയായ മന്തറ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 6

लिप्ता चन्दनसारेण राजवस्त्राणि बिभ्रती।विविधं विविधै स्तैस्तैर्भूषणैश्च विभूषिता।।।।

ചന്ദനസാരത്തിൽ ലിപ്തയായി, രാജവസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച്, നാനാവിധ ആഭരണങ്ങളാൽ പലവിധമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവളായിരുന്നു അവൾ.

Verse 7

मेखलादामभिश्चित्रैरन्यैश्च शुभभूषणैः।बभासे बहुभिर्बद्धा रज्जुबद्धेव वानरी।।।।

വർണ്ണവൈവിധ്യമുള്ള മേഖലാദാമങ്ങളാലും മറ്റ് ശുഭാഭരണങ്ങളാലും പലവിധമായി ബന്ധിക്കപ്പെട്ട അവൾ, കയറുകളാൽ കെട്ടിയ വാനരിയെപ്പോലെ തിളങ്ങി.

Verse 8

तां समीक्ष्य तदा द्वास्स्थास्सुभृशं पापकारिणीम्।गृहीत्वाऽकरुणां कुब्जां शत्रुघ्नाय न्यवेदयन्।।।।

അവളെ കണ്ടപ്പോൾ ദ്വാരസ്ഥരായ കാവൽക്കാർ, മഹാപാപകാരിണിയും കരുണാരഹിതയുമായ കുബ്ജയെ പിടികൂടി ശത്രുഘ്നനോട് വിവരം അറിയിച്ചു.

Verse 9

यस्याः कृते वने रामो न्यस्तदेहश्च वः पिता।सेयं पापा नृशंसा च तस्याः कुरु यथामति।।।।

“ഇവളുടെ കാരണത്താൽ രാമൻ വനത്തിലായി; നിങ്ങളുടെ പിതാവും ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു. ഇവളാണ് ആ പാപിനിയും നൃശംസയുമായ സ്ത്രീ—നിങ്ങൾക്ക് യുക്തമെന്നു തോന്നുന്നതുപോലെ അവളോട് ചെയ്യുക.”

Verse 10

शत्रुघ्नश्च तदाज्ञाय वचनं भृशदुःखितः।अन्तःपुरचरान्सर्वानित्युवाच धृत व्रतः।।।।

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് അത്യന്തം ദുഃഖിതനായ, ദൃഢവ്രതനായ ശത്രുഘ്നൻ അന്തഃപുരത്തിലെ എല്ലാ പരിചാരകരോടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:

Verse 11

तीव्रमुत्पादितं दुःखं भ्रात्रूणां मे तथा पितुः।यया सेयं नृशंसस्य कर्मणः फलमश्नुताम्।।।।

“എന്റെ സഹോദരന്മാർക്കും പിതാവിനും അത്യന്തം ദുഃഖം വരുത്തിയ ആ നിഷ്ഠുരസ്ത്രീ തന്നെ, തന്റെ ക്രൂരകർമ്മത്തിന്റെ ഫലം അനുഭവിക്കട്ടെ.”

Verse 12

एवमुक्त्वा तु तेनाशु सखीजनसमावृता।गृहीता बलवत्कुब्जा सा तद्गृहमनादयत्।।।।

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് അവൻ ഉടൻ തന്നെ, സഖികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്ന കുബ്ജയെ ബലമായി പിടിച്ചു; അവൾ ആ ഗൃഹം കരുണാർത്ത നിലവിളികളാൽ നിറച്ചു.

Verse 13

तत स्सुभृशसन्तप्तस्तस्या स्सर्व स्सखीजनः।क्रुद्धमाज्ञाय शत्रुघ्नं विपलायत सर्वशः।।।।

പിന്നീട് അവളുടെ എല്ലാ സഖികളും അത്യന്തം വിഷണ്ണരായി; ശത്രുഘ്നൻ ക്രുദ്ധനായെന്ന് അറിഞ്ഞ് അവർ എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും ഓടിപ്പോയി.

Verse 14

आमन्त्रयत कृत्स्न श्च तस्या स्सर्व स्सखीजनः।यथाऽयं समुपक्रान्तो निश्शेषां नः करिष्यति।।।।

അവളുടെ എല്ലാ സഖികളും തമ്മിൽ ആലോചിച്ചു: “ഇവൻ തുടങ്ങിയ രീതിയെ കണ്ടാൽ, നമ്മളെ മുഴുവനായി ഇല്ലാതാക്കും—ഒരാളെയും ശേഷിപ്പിക്കില്ല.”

Verse 15

सानुक्रोशां वदान्यां च धर्मज्ञां च यशस्विनीम्।कौसल्यां शरणं याम सा हि नोऽस्तु ध्रुवा गतिः।।।।

കരുണാസമ്പന്നയും ദാനശീലയും ധർമ്മജ്ഞയും യശസ്വിനിയുമായ കൗസല്യാദേവിയെ നാം ശരണം പ്രാപിക്കാം; അവളേ നമ്മുടെ ഉറച്ച നിശ്ചിത ഗതി.

Verse 16

स च रोषेण ताम्राक्ष श्शत्रुघ्न श्शत्रुतापनः।विचकर्ष तदा कुब्जां क्रोशन्तीं धरणीतले।।।।

കോപത്താൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്ന ശത്രുതാപനനായ ശത്രുഘ്നൻ, അപ്പോൾ ഭൂമിയിൽ നിലവിളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന കുബ്ജയെ വലിച്ചിഴച്ചു.

Verse 17

तस्या ह्याकृष्यमाणाया मन्थराया स्ततस्ततः।चित्रं बहुविधं भाण्डं पृथिव्यां तद्व्यशीर्यत।।।।

വലിച്ചിഴക്കപ്പെടുന്ന മന്തരയുടെ പലനിറങ്ങളിലുള്ള പലവിധ ആഭരണങ്ങൾ ഇവിടെ അവിടെ ഭൂമിയിൽ ചിതറി വീണു തകർന്നു.

Verse 18

तेन भाण्डेन संस्तीर्णं श्रीमद्राजनिवेशनम्।अशोभत तदा भूयः शारदं गगनं यथा।।।।

ആ ആഭരണങ്ങൾ പടർന്നുകിടന്ന ശ്രീമദ് രാജനിവാസം അപ്പോൾ കൂടുതൽ ശോഭിച്ചു—ശരദ്കാലത്തിലെ നിർമലാകാശം നക്ഷത്രങ്ങളാൽ തിളങ്ങുന്നതുപോലെ.

Verse 19

स बली बलवत्क्रोधाद्गृहीत्वा पुरुषर्षभः।कैकेयीमभिनिर्भर्त्स्य बभाषे परुषं वचः।।।।

ബലവാനും പുരുഷശ്രേഷ്ഠനുമായ അവൻ, പ്രചണ്ഡകോപത്തിൽ ആകുലനായി (കുബ്ജയെ) പിടിച്ചുകൊണ്ട് കൈകേയിയെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തി കഠിനവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 20

तैर्वाक्यैः परुषैर्दुःखैः कैकेयी भृशदुःखिता।शत्रुघ्नभयसन्त्रस्ता पुत्रं शरणमागता।।।।

ആ കഠിനവും വേദനാജനകവുമായ വാക്കുകളാൽ കൈകേയി അത്യന്തം വ്യഥിതയായി; ശത്രുഘ്നനെ ഭയന്ന് വിറച്ച് അവൾ ശരണമായി തന്റെ പുത്രന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു॥

Verse 21

तं प्रेक्ष्य भरतः क्रुद्धं शत्रुघ्नमिदमब्रवीत्।अवध्या स्सर्वभूतानां प्रमदाः क्षम्यतामिति।।।।

ശത്രുഘ്നൻ ക്രുദ്ധനായിരിക്കുന്നതു കണ്ട ഭരതൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: “സകലഭൂതങ്ങളിലുമുള്ള സ്ത്രീകൾ അവധ്യരാണ്; അവളെ ക്ഷമിക്ക.”॥

Verse 22

हन्यामहमिमां पापां कैकेयीं दुष्टचारिणीम्।यदि मां धार्मिको रामो नासूयेन्मातृघातकम्।।।।

ഈ പാപിനിയായ ദുഷ്ടാചാരിണി കൈകേയിയെ ഞാൻ വധിച്ചേനേ—ധർമ്മാത്മാവായ രാമൻ എന്നെ ‘മാതൃഘാതകൻ’ എന്നു കുറ്റപ്പെടുത്തുകയില്ലായിരുന്നെങ്കിൽ.

Verse 23

इमामपि हतां कुब्जां यदि जानाति राघवः।त्वां च मां च हि धर्मात्मा नाभिभाषिष्यते ध्रुवम्।।।।

ഈ കുബ്ജയെയും വധിച്ചതായി രാഘവൻ അറിഞ്ഞാൽ, ധർമ്മാത്മാവായ ആ പുരുഷൻ തീർച്ചയായും നിന്നോടും എന്നോടും സംസാരിക്കുകയില്ല.

Verse 24

भरतस्य वचश्श्रुत्वा शत्रुघ्नो लक्ष्मणानुजः।न्यवर्तत ततो रोषात्तां मुमोच च मन्थराम्।।।।

ഭരതന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ലക്ഷ്മണന്റെ അനുജനായ ശത്രുഘ്നൻ കോപം അടക്കി, പിന്നെ മന്തരയെ വിട്ടയച്ചു.

Verse 25

सा पादमूले कैकेय्या मन्थरा निपपात ह।निश्श्वसन्ती सुदुःखार्ता कृपणं विललाप च।।।।

മന്തര കൈകേയിയുടെ പാദമൂലത്തിൽ വീണു; ആഴമേറിയ നിശ്വാസങ്ങൾ വിട്ടുകൊണ്ട്, അത്യന്തം ദുഃഖപീഡിതയായി ദീനമായി വിലപിച്ചു.

Verse 26

शत्रुघ्नविक्षेपविमूढसंज्ञां समीक्ष्य कुब्जां भरतस्य माता।शनैस्समाश्वासयदार्तरूपां क्रौञ्चीं विलग्नामिव वीक्षमाणाम्।।।।

ശത്രുഘ്നൻ എറിഞ്ഞുതള്ളിയതാൽ ബോധം മങ്ങിയ, വ്യഥിതയായി ചുറ്റും നോക്കുന്ന—കുരുക്കിൽ കുടുങ്ങിയ ക്രൗഞ്ചിപ്പക്ഷിയെപ്പോലെ—ആ കുബ്ജയെ കണ്ടു, ഭരതന്റെ മാതാവായ കൈകേയി മൃദുവായി ആശ്വസിപ്പിച്ചു.