Sarga 51

Verse 1

तं जाग्रतमदम्भेन भ्रातुरर्थाय लक्ष्मणम्।गुहः सन्तापसन्तप्तो राघवं वाक्यमब्रवीत्।।।।

സഹോദരന്റെ ഹിതത്തിനായി യാതൊരു ദംഭവുമില്ലാതെ ജാഗരിക്കുന്ന ലക്ഷ്മണനെ കണ്ടു, ദുഃഖത്താൽ ദഹിച്ച ഗുഹൻ രാഘവനോടു ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 2

इयं तात सुखा शय्या त्वदर्थमुपकल्पिता।प्रत्याश्वसिहि साध्वस्यां राजपुत्र यथासुखम्।।।।

താതാ, രാജപുത്രാ! നിന്റെ നിമിത്തം ഈ സുഖകരമായ ശയ്യ ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നു; ഈ ശുഭശയ്യയിൽ ഇഷ്ടംപോലെ സുഖമായി വിശ്രമിക്കൂ.

Verse 3

उचितोऽयं जनस्सर्वः क्लेशानां त्वं सुखोचितः।गुप्त्यर्थं जागरिष्यामः काकुत्स्थस्य वयं निशाम्।।।।

ഈ ജനങ്ങൾ എല്ലാവരും കഷ്ടങ്ങൾ സഹിക്കാൻ പതിവുള്ളവർ; എന്നാൽ നിങ്ങൾ സുഖത്തിന് യോജ്യൻ. അതിനാൽ കാകുത്സ്ഥനായ രാമന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി ഞങ്ങൾ മുഴുവൻ രാത്രിയും ജാഗരിച്ച് കാവൽ നിൽക്കും.

Verse 4

न हि रामात्प्रियतमो ममास्ति भुवि कश्चन।ब्रवीम्येतदहं सत्यं सत्येनैव च ते शपे।।।।

എനിക്ക് ഈ ഭൂമിയിൽ രാമനേക്കാൾ പ്രിയനായ മറ്റാരുമില്ല. ഞാൻ ഇത് സത്യമായി പറയുന്നു; സത്യത്തെയേ സാക്ഷിയാക്കി നിന്നോടു ശപഥം ചെയ്യുന്നു.

Verse 5

अस्य प्रसादादाशंसे लोकेस्मिन् सुमुहद्यशः।धर्मावाप्तिं च विपुलामर्थावाप्तिं च केवलम्।।।।

അവന്റെ (രാമന്റെ) പ്രസാദം കൊണ്ടുമാത്രം ഞാൻ ഈ ലോകത്തിൽ അത്യന്തം മഹത്തായ യശസ്സിനെ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു; കൂടാതെ വിപുലമായ ധർമ്മലാഭവും അർത്ഥലാഭവും ഉറപ്പായി നേടും.

Verse 6

सोऽहं प्रियसखं रामं शयानं सह सीतया।रक्षिष्यामि धनुष्पाणि स्सर्वतो ज्ञातिभि स्सह।।।।

അതിനാൽ ഞാൻ, ധനുസ്സ് കൈയിൽ പിടിച്ച്, എന്റെ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം, സീതയോടുകൂടെ വിശ്രമിക്കുന്ന എന്റെ പ്രിയസഖാവായ രാമനെ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും നിന്ന് കാത്തുരക്ഷിക്കും.

Verse 7

न हि मेऽविदितं किञ्चिद्वनेऽस्मिंश्चरतस्सदा।चतुरङ्गं ह्यपिबलं सुमहत्प्रसहेमहि।।।।

ഞാൻ എപ്പോഴും ഈ വനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതിനാൽ ഇവിടെ ഒന്നും എനിക്ക് അജ്ഞാതമല്ല. അത്യന്തം മഹത്തായ ചതുരംഗസേനയെയെങ്കിലും ഞങ്ങൾ നേരിട്ട് താങ്ങിനിൽക്കാൻ കഴിയും.

Verse 8

लक्ष्मणस्तं तदोवाच रक्ष्यमाणास्त्वयानघ।नात्र भीता वयं सर्वे धर्ममेवानुपश्यता।।।।

അപ്പോൾ ലക്ഷ്മണൻ അവനോടു പറഞ്ഞു: “ഹേ നിർദോഷനേ! ധർമ്മത്തെ മുൻനിർത്തി നീ ഞങ്ങളെ കാത്തുകൊള്ളുന്നതിനാൽ ഇവിടെ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ഭയപ്പെടുന്നില്ല.”

Verse 9

कथं दशरथौ भूमौ शयाने सह सीतया।शक्या निद्रा मया लब्धुं जीवितं वा सुखानि वा।।।।

ദശരഥനന്ദനായ രാമൻ സീതയോടുകൂടെ നിർവസ്ത്രമായ ഭൂമിയിൽ ശയിക്കുമ്പോൾ, എനിക്ക് എങ്ങനെ നിദ്ര ലഭിക്കും? ജീവനും സുഖങ്ങളും എങ്ങനെ ആഗ്രഹിക്കാവുന്നതാകും?

Verse 10

यो न देवासुरैः सर्वैः शक्यः प्रसहितुं युधि।तं पश्य सुखसंविष्टं तृणेषु सह सीतया।।।।

ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഒന്നിച്ചാലും യുദ്ധത്തിൽ താങ്ങാനാകാത്ത അവനെ നോക്കുക; അവൻ സീതയോടുകൂടെ വെറും പുല്ലിന്മേൽ നിർഭയമായി സുഖമായി ശയിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 11

यो मन्त्रतपसा लब्धो विविधैश्च पराश्रमैः।एको दशरथस्येष्टः पुत्रः सदृशलक्षणः।।।।अस्मिन् प्रव्राजिते राजा न चिरं वर्तयिष्यति।विधवा मेदिनी नूनं क्षिप्रमेव भविष्यति।।।।

മന്ത്രസഹായിതമായ തപസ്സും പലവിധ കഠിനശ്രമങ്ങളും കൊണ്ടു ലഭിച്ച, ദശരഥന്റെ ഏകമാത്ര അതിപ്രിയനും പിതാവിനോടു സാമ്യമുള്ള ലക്ഷണങ്ങളുള്ള പുത്രൻ—അവൻ തന്നെയാണു രാമൻ. അവൻ പ്രവ്രജിതനായാൽ രാജാവ് അധികകാലം നിലനിൽക്കുകയില്ല; ഭൂമിയുതന്നെ വേഗം വിധവയായിത്തീരും.

Verse 12

यो मन्त्रतपसा लब्धो विविधैश्च पराश्रमैः।एको दशरथस्येष्टः पुत्रः सदृशलक्षणः।।2.51.11।।अस्मिन् प्रव्राजिते राजा न चिरं वर्तयिष्यति।विधवा मेदिनी नूनं क्षिप्रमेव भविष्यति।।2.51.12।।

ഈ രാമൻ മന്ത്രസഹായിത തപസ്സും അനേകം കഠിനശ്രമങ്ങളും കൊണ്ടു ലഭിച്ച, ദശരഥന്റെ അതിപ്രിയനും പിതാവിനോടു സാമ്യമുള്ള ലക്ഷണങ്ങളുള്ള പുത്രനാണ്. ഇങ്ങനെയൊരു പുത്രൻ പ്രവ്രജിതനായാൽ രാജാവ് ദീർഘകാലം നിലനിൽക്കുകയില്ല; ഭൂമിയും ഉടൻ വിധവയെപ്പോലെ ആകും.

Verse 13

विनद्य सुमहानादं श्रमेणोपरताः स्त्रियः।निर्घोषोपरतं चातो मन्ये राजनिवेशनम्।।।।

വലിയ വിലാപം ഉയർത്തിയ ശേഷം സ്ത്രീകൾ ക്ഷീണത്താൽ മൗനമായിരിക്കാം; അതുകൊണ്ട് രാജനിവാസവും നിശ്ശബ്ദമായി, എല്ലാ ഘോഷവും നിലച്ചതായി ഞാൻ കരുതുന്നു.

Verse 14

कौशल्या चैव राजा च तथैव जननी मम।नाशंसे यदि जीवन्ति सर्वे ते शर्वरीमिमाम्।।।।

കൗസല്യയും രാജാവും, അതുപോലെ എന്റെ സ്വന്തം ജനനിയും—ഇവരെല്ലാം ഈ രാത്രിയെ അതിജീവിക്കും എന്നു ഞാൻ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നില്ല.

Verse 15

जीवेदपि हि मे माता शत्रुघ्नस्यान्ववेक्षया।तद्दुःखं यत्तु कौशल्या वीरसूर्विनशिष्यति।।।।

എന്റെ മാതാവ് ശത്രുഘ്നനെ ആശ്രയിച്ച് നോക്കി എങ്കിലും ജീവിച്ചേക്കാം; പക്ഷേ വീരന്റെ ജനനി കൗസല്യ നശിച്ചുപോകുന്നത് തീർച്ചയായും മഹാദുഃഖമാണ്.

Verse 16

अनुरक्तजनाकीर्णा सुखालोकप्रियावहा।राजव्यसनसंसृष्टा सा पुरी विनशिष्यति।।।।

അനുരക്തജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതും, സുഖകരമായ ദർശനം നൽകുന്നതും, പൗരന്മാർക്ക് പ്രിയമായതുമായ ആ പുരി, രാജന്റെ ദുരഭാഗ്യത്തിൽ നിന്നുയർന്ന വിപത്താൽ മൂടപ്പെട്ട് ഒടുവിൽ നശിച്ചുപോകും.

Verse 17

कथं पुत्रं महात्मानं ज्येष्ठं प्रियमपश्यतः।शरीरं धारयिष्यन्ति प्राणा राज्ञो महात्मनः।।।।

മഹാത്മാവായ രാജാവ് തന്റെ മഹാത്മാവും പ്രിയനും ജ്യേഷ്ഠപുത്രനുമായ മകനെ കാണാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, അവന്റെ പ്രാണങ്ങൾ എങ്ങനെ ശരീരത്തെ താങ്ങിനിർത്തും?

Verse 18

विनष्टे नृपतौ पश्चात्कौसल्या विनशिष्यति।अनन्तरं च माताऽपि मम नाशमुपैष्यति।।।।

നൃപതി നശിച്ച ശേഷം കൗസല്യയും നശിച്ചുപോകും; അതിന് പിന്നാലെ എന്റെ മാതാവും നാശത്തെ പ്രാപിക്കും.

Verse 19

अतिक्रान्तमतिक्रान्तमनवाप्य मनोरथम्।राज्ये राममनिक्षिप्य पिता मे विनशिष्यति।।।।

കഴിഞ്ഞത് കഴിഞ്ഞതുതന്നെ; എങ്കിലും രാജ്യത്തിൽ രാമനെ അഭിഷേകിച്ച് സ്ഥാപിക്കാതെ, തന്റെ മനോരഥം നേടാതെ, എന്റെ പിതാവ് നശിച്ചുപോകും.

Verse 20

सिद्धार्थाः पितरं वृत्तं तस्मिन्कालेऽप्युपस्थिते।प्रेतकार्येषु सर्वेषु संस्करिष्यन्ति भूमिपम्।।।।

ആ സമയത്ത് എന്റെ പിതാവായ ഭൂമിപതിയുടെ സമീപത്തു സന്നിഹിതരായി, അവനുവേണ്ടി എല്ലാ പ്രേതകാര്യങ്ങളും അന്ത്യേഷ്ടി-സംസ്കാരങ്ങളും നിർവ്വഹിക്കുന്നവർ—തങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യം സിദ്ധിച്ചവരായിരിക്കും.

Verse 21

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम्।हर्म्यप्रासादसम्पन्नाम् गणिकावरशोभिताम्।।।।रथाश्वगजसम्बाधां तूर्यनादविनादिताम्।सर्वकल्याणसम्पूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम्।।।।आरामोद्यानसम्पन्नां समाजोत्सवशालिनीम्।सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम।।।।

എന്റെ പിതാവിന്റെ രാജധാനിയിൽ അവർ സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിക്കും—മനോഹര ചത്വരങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവും, നന്നായി വിഭജിച്ച വിശാല മഹാപഥങ്ങളാൽ ക്രമീകരിതവും; ഹർമ്യ-പ്രാസാദങ്ങളാൽ സമൃദ്ധവും; ശ്രേഷ്ഠ ഗണികാവരരുടെ വൈഭവശോഭയാൽ ദീപ്തവും; രഥ-അശ്വ-ഗജസമൂഹങ്ങളാൽ തിരക്കേറിയതും; തൂര്യനാദം മുഴങ്ങുന്നതും; സർവകല്യാണസമ്പൂർണ്ണവും; ഹൃഷ്ടപുഷ്ട ജനസമൂഹം നിറഞ്ഞതും; ആരാമ-ഉദ്യാനങ്ങളാൽ സമ്പന്നവും; സമൂഹോത്സവങ്ങളുടെ ശോഭയിൽ പ്രകാശിക്കുന്നതുമായ ആ നഗരിയിൽ।

Verse 22

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम्।हर्म्यप्रासादसम्पन्नाम् गणिकावरशोभिताम्।।2.51.21।।रथाश्वगजसम्बाधां तूर्यनादविनादिताम्।सर्वकल्याणसम्पूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम्।।2.51.22।।आरामोद्यानसम्पन्नां समाजोत्सवशालिनीम्।सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम।।2.51.23।।

ഈ പദ്യത്തിൽ അതേ വിവരണം വീണ്ടും ആവർത്തിക്കുന്നു: മനോഹര ചത്വരങ്ങളുള്ള, ക്രമീകരിച്ച വിശാല മഹാപഥങ്ങളുള്ള; ഹർമ്യ-പ്രാസാദങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായ; രഥ-അശ്വ-ഗജങ്ങളാൽ തിരക്കേറിയ; തൂര്യനാദം മുഴങ്ങുന്ന; സർവകല്യാണസമ്പൂർണ്ണമായ; ഹൃഷ്ടപുഷ്ട ജനസമൂഹം നിറഞ്ഞ; ആരാമ-ഉദ്യാനങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായ; സമൂഹോത്സവങ്ങളുടെ ശോഭയിൽ ദീപ്തമായ അയോധ്യയിൽ ജനങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു।

Verse 23

रम्यचत्वरसंस्थानां सुविभक्तमहापथाम्।हर्म्यप्रासादसम्पन्नाम् गणिकावरशोभिताम्।।2.51.21।।रथाश्वगजसम्बाधां तूर्यनादविनादिताम्।सर्वकल्याणसम्पूर्णां हृष्टपुष्टजनाकुलाम्।।2.51.22।।आरामोद्यानसम्पन्नां समाजोत्सवशालिनीम्।सुखिता विचरिष्यन्ति राजधानीं पितुर्मम।।2.51.23।।

ഇവിടെയും അയോധ്യയുടെ അതേ വിപുലമായ ചിത്രണം നിലനിൽക്കുന്നു—ശുഭവും ക്രമബദ്ധവും സമൃദ്ധവുമായ രാജധാനി; തൂര്യനാദവും ഉത്സവങ്ങളും സർവ്വ വൈഭവവും നിറഞ്ഞിടയിൽ ജനങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു।

Verse 24

अपि जीवेद्दशरथो वनवासात्पुनर्वयम्।प्रत्यागम्य महात्मानमपि पश्येम सुव्रतम्।।।।

ദശരഥൻ ഇനിയും ജീവിച്ചിരിക്കുമോ? ഞങ്ങൾ വനവാസത്തിൽ നിന്ന് മടങ്ങിവരുമ്പോൾ, വ്രതനിഷ്ഠനായ ആ മഹാത്മ രാജാവിനെ വീണ്ടും കാണുവാൻ കഴിയുമോ?

Verse 25

अपि सत्यप्रतिज्ञेन सार्धं कुशलिना वयम्।निवृत्ते वनवासेऽस्मिन्नयोध्यां प्रविशेमहि।।।।

ഈ വനവാസം അവസാനിച്ച ശേഷം, സത്യപ്രതിജ്ഞനായും ക്ഷേമവാനുമായ രാമനോടുകൂടെ ഞങ്ങൾ വീണ്ടും അയോധ്യയിൽ പ്രവേശിക്കുമോ?

Verse 26

परिदेवयमानस्य दुखार्तस्य महात्मनः।तिष्ठतो राजपुत्रस्य शर्वरी साऽत्यवर्तत।।।।

ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചു ദുഃഖത്തിൽ പീഡിതനായ മഹാത്മാവായ രാജകുമാരൻ അവിടെ നിന്നുനിന്നപ്പോൾ, ആ രാത്രി കടന്നുപോയി.

Verse 27

तथा हि सत्यं ब्रुवति प्रजाहितेनरेन्द्रपुत्रे गुरुसौहृदाद्गुहः।मुमोच बाष्पं व्यसनाभिपीडितोज्वरातुरो नाग इव व्यथातुरः।।।।

പ്രജാഹിതത്തിൽ നിരന്തരം തത്പരനായ രാജപുത്രൻ അങ്ങനെ സത്യവചനം പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഗുരുസ്നേഹസൗഹൃദം കൊണ്ടു പ്രേരിതനായ ഗുഹൻ വ്യസനത്തിൽ അമർന്നു കണ്ണുനീർ ചൊരിഞ്ഞു—ജ്വരബാധിതനായി വേദനയിൽ തളരുന്ന ആനപോലെ.