Shloka 20

द्विचत्वारिंशः सर्गः — दशरथस्य शोक-विलापः तथा कौशल्यागृह-प्रवेशः

Dasaratha’s Lament and Return to Kausalya’s Apartments

Devanagari script

अनभिज्ञा वनानां सा नूनं भयमुपैष्यति।श्वापदानर्दितं श्रुत्वा गम्भीरं रोमहर्षणम्।।।।

Transliteration

anabhijñā vanānāṃ sā nūnaṃ bhayam upaiṣyati | śvāpadānarditaṃ śrutvā gambhīraṃ romaharṣaṇam ||

Translation

വനങ്ങളെ പരിചയമില്ലാത്ത അവൾ, കാട്ടുമൃഗങ്ങളുടെ ആഴമുള്ള, രോമാഞ്ചം പകരുന്ന ഗർജ്ജനം കേട്ടാൽ തീർച്ചയായും ഭയത്തിലാഴും.

Word by Word

• अनभिज्ञा: unacquainted
• अनभिज्ञा: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अन-भिज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; नञ्-समास/उपसर्गपूर्वक-विशेषणम् (unacquainted)

• वनानाम्: of forests
• वनानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• नूनम्: surely
• नूनम्: Modifier (विशेषण-भावे)
• Type: Indeclinable
• Root: नूनम् (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्ययम्

• भयम्: fear
• भयम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• उपैष्यति: will approach/experience
• उपैष्यति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-इ (धातु)
• Form: लृट्-लकारः, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• श्वापदानर्दितम्: the roaring of wild animals
• श्वापदानर्दितम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्वापद-अनर्दित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (श्वापदानाम् अनर्दितम् = roaring of wild beasts)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभावः (Gerund), पूर्वकालिक-क्रिया (having heard)

• गम्भीरम्: deep, grave
• गम्भीरम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: गम्भीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying अनर्दितम्)

• रोमहर्षणम्: hair-raising
• रोमहर्षणम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: रोम-हर्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (रोम्णां हर्षणम् = causing horripilation)

Context

Sita who knows not the forest will now live in terror, listening to the hair-raising, horrible roars of wild animals.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Sītā
• Forest (vana)
• Wild beasts (śvāpadāḥ)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It emphasizes compassionate awareness: dharma must be attentive to the vulnerable; Daśaratha’s lament recognizes the ethical weight of sending the unaccustomed into danger.

What is the narrative situation?

Daśaratha imagines Sītā’s fear in the forest at the terrifying sounds of wild animals.

Which character virtue is emphasized?

Daśaratha’s protective concern and Sītā’s courage-by-commitment (implied), as she accepts the forest despite foreseeable fear.