Shloka 21

सकामा भव कैकेयि विधवा राज्यमावस।न हि तं पुरुषव्याघ्रं विना जीवितुमुत्सहे।।।।

sakāmā bhava kaikeyi vidhavā rājyam āvasa |

na hi taṃ puruṣavyāghraṃ vinā jīvitum utsahe ||

“കൈകേയി, നിന്റെ ആഗ്രഹം നിറവേറട്ടെ—വിധവയായി രാജ്യം വാഴുക. ആ പുരുഷവ്യാഘ്രനായ രാമനില്ലാതെ ഞാൻ ജീവിക്കാൻ ഉത്സാഹിക്കുന്നില്ല.”

सकामाwith desires fulfilled
सकामा:
Sambodhana (सम्बोधन-प्रयोगः)
TypeAdjective
Rootस-काम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (addressed to Kaikeyi)
भवbe
भव:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलोट्-लकारः (Imperative), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुषः (2nd person), एकवचनम्
कैकेयिO Kaikeyi
कैकेयि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकैकेयी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्
विधवाa widow
विधवा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविधवा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विधेय-भावः (as a widow)
राज्यम्the kingdom
राज्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
आवसdwell/inhabit
आवस:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-वास् (धातु)
Formलोट्-लकारः, परस्मैपदम्, मध्यमपुरुषः, एकवचनम्
not
:
Modifier (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम् (negation)
हिindeed/for
हि:
Modifier (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपातः (emphatic particle)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
पुरुषव्याघ्रम्tiger among men
पुरुषव्याघ्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपुरुष-व्याघ्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (पुरुषाणां व्याघ्रः = tiger among men)
विनाwithout
विना:
Apādāna (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअपादानार्थक/वियोगार्थक-अव्ययम्; द्वितीयासह (with accusative)
जीवितुम्to live
जीवितुम्:
Prayojana/Anukriya (प्रयोजन/अनुक्रिया)
TypeVerb
Rootजीव् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त infinitive (भावे), ‘to live’
उत्सहेI am able/dare
उत्सहे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootउत्-सह् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), आत्मनेपदम्, उत्तमपुरुषः (1st person), एकवचनम्; न-निषेधेन ‘I do not dare’

O Kaikeyi, your desire is fulfilled. Rule the kingdom as a widow. Without Rama, the best of men, I don't desire to live.

D
Daśaratha
K
Kaikeyī
R
Rāma

FAQs

The verse highlights the destructive ethical cost of desire-driven choices: when personal craving overrides dharma (right order and compassion), it fractures family and polity, leading to suffering for all.

After Kaikeyī’s demands lead to Rāma’s exile, Daśaratha, overwhelmed, speaks bitterly to Kaikeyī, declaring he cannot live without Rāma.

Rāma’s excellence is implied through the epithet “puruṣavyāghra” (best among men), while Daśaratha’s deep paternal attachment and emotional honesty are foregrounded.