Shloka 15

रामदर्शनार्थं दारानयनम्

The Queens Summoned; Rama’s Leave-Taking and Dasaratha’s Collapse

Devanagari script

स सूतो राममादाय लक्ष्मणं मैथिलीं तदा।जगामाभिमुखस्तूर्णं सकाशं जगतीपतेः।।।।

Transliteration

sa sūto rāmam ādāya lakṣmaṇaṃ maithilīṃ tadā | jagāmābhimukhas tūrṇaṃ sakāśaṃ jagatīpateḥ ||

Translation

അപ്പോൾ സൂതൻ രാമനെയും, കൂടെ ലക്ഷ്മണനെയും മൈഥിലിയെയും (സീതയെയും) കൂട്ടിക്കൊണ്ട്, താമസമില്ലാതെ ലോകപതി രാജാവിന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു വേഗത്തിൽ ചെന്നു.

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सूतः: the charioteer
• सूतः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• रामम्: Rama
• रामम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आदाय: having brought
• आदाय: Purvakala (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; ‘having taken/bringing along’

• लक्ष्मणम्: Lakshmana
• लक्ष्मणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मैथिलीम्: Maithili (Sita)
• मैथिलीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मैथिली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तदा: then
• तदा: Kala-adhikarana (काल-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय

• जगाम: went
• जगाम: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अभिमुखः: facing towards
• अभिमुखः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अभि + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अव्ययीभावः (अभि = towards)

• तूर्णम्: quickly
• तूर्णम्: Prakara (प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: तूर्णम् (अव्यय)
• Form: रीतिवाचक-अव्यय (adverb: quickly)

• सकाशम्: to the presence
• सकाशम्: Desha-adhikarana (देश-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सकाश (प्रातिपदिक)
• Form: सन्निधिवाचक-अव्यय (adverbial accusative: ‘to the presence/near’)

• जगतीपतेः: of the lord of the world (king)
• जगतीपतेः: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: जगती + पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; तत्पुरुषः (जगत्याः पतिः)

Context

Then the charioteer fetched Rama, Lakshmana and Sita and advanced towards the king without delay.

Characters & Entities

• Sumantra
• Rāma
• Lakṣmaṇa
• Sītā (Maithilī)
• Daśaratha

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Faithful service and promptness in duty: Sumantra carries out the king’s command efficiently, enabling the proper meeting between father and son.

What is the narrative situation?

Sumantra escorts Rāma, Lakṣmaṇa, and Sītā to Daśaratha’s presence for an audience.

Which character virtue is emphasized?

Sumantra’s loyalty and efficiency; also the familial solidarity of Rāma with Lakṣmaṇa and Sītā.