Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

एकोनविंशः सर्गः (Sarga 19): Rāma’s Unshaken Acceptance of Exile and Kaikeyī’s Urgency

रामोऽप्युत्थाप्य राजानं कैकेय्याभिप्रचोदितः।कशयेवाहतो वाजी वनं गन्तुं कृतत्वरः।।2.19.18।।

rāmo 'py utthāpya rājānaṃ kaikeyyābhipracoditaḥ |

kaśayevāhato vājī vanaṃ gantuṃ kṛtatvaraḥ || 2.19.18 ||

കൈകേയിയുടെ പ്രേരണയാൽ രാമൻ രാജാവിനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ച്, ചാട്ടുകൊണ്ട് ഓടിക്കപ്പെടുന്ന കുതിരപോലെ, വനത്തിലേക്കു പോകാൻ അതിവേഗം തയ്യാറായി.

रामःRama
रामः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-कारार्थक निपात (also)
उत्थाप्यhaving lifted/raised
उत्थाप्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootउत्-स्था (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive), णिच्-प्रयोजक (causative) अर्थः ‘having raised’
राजानम्the king
राजानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
कैकेय्याby Kaikeyi
कैकेय्या:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootkaikeyī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन
अभिप्रचोदितःurged on
अभिप्रचोदितः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootअभि-प्र-चुद् (धातु)
Formकृदन्त, क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘having been strongly urged’
कशयाby a whip
कशया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootkaśā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन
इवlike
इव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमार्थक-अव्यय (like/as)
आहतःstruck; flogged
आहतः:
Visheshana (विशेषण)
TypeVerb
Rootआ-हन् (धातु)
Formकृदन्त, क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘struck’
वाजीa horse
वाजी:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootvājin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
वनम्to the forest
वनम्:
Karma (कर्म/गन्तव्य)
TypeNoun
Rootvana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
गन्तुम्to go
गन्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), ‘to go’
कृतत्वरःhaving made haste; hasty
कृतत्वरः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत + त्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; समासः कृता त्वरा येन (बहुव्रीह्यर्थे प्रयोगः, रूपतः तत्पुरुष-श्रृङ्खला)

Rama lifted up the king and, urged by Kaikeyi, hastened to depart for the forest like a horse flogged by a whip.

R
Rāma
K
Kaikeyī
D
Daśaratha (king)
F
Forest (vana)

FAQs

Dharma as swift compliance to a binding word is portrayed, while the simile critiques the harshness of coercion—duty is fulfilled, yet the method is morally abrasive.

After Daśaratha collapses, Rāma supports him and then, under Kaikeyī’s pressure, prepares to depart immediately.

Rāma’s compassion (helping the king) and resolve (hastening to fulfill the command).