Previous Verse
Next Verse

Shloka 88

द्वादशः सर्गः — Kaikeyi’s Boons and Dasaratha’s Moral Collapse

Ayodhya Kanda 12

राघवे हि वनं प्राप्ते सर्वलोकस्य धिक्कृतम्।।।।मृत्युरक्षमणीयं मां नयिष्यति यमक्षयम्।

rāghave hi vanaṃ prāpte sarvalokasya dhikkṛtam | mṛtyur akṣamaṇīyaṃ māṃ nayiṣyati yamakṣayam ||

രാഘവൻ വനത്തിലെത്തിയാൽ, സർവ്വലോകത്താൽ നിന്ദിക്കപ്പെട്ടും ക്ഷമിക്കപ്പെടാതെയും ഉള്ള എന്നെ, മരണം യമന്റെ ലോകമായ യമക്ഷയത്തിലേക്ക് നയിക്കും.

राघवेwhen/with Rāghava
राघवे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootrāghava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचनम्; अधिकरणे (locative absolute with 'प्राप्ते')
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात-अव्ययम्
वनम्the forest
वनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्; 'प्राप्ते' इत्यस्य कर्म
प्राप्तेhaving reached
प्राप्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootpra+āp (धातु) + ta (क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (PPP), पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचनम्; सप्तमी-सम्बन्धे (locative absolute)
सर्वलोकस्यof the whole world
सर्वलोकस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsarva (प्रातिपदिक) + loka (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समासः; पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचनम्
धिक्कृतम्contemptible / blameworthy
धिक्कृतम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootdhik (अव्यय) + kṛ (धातु) + ta (क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (PPP) 'धिक्' उपपद-समासवत्; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; वाक्ये विधेयविशेषणम्
मृत्युःdeath
मृत्युः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmṛtyu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्
अक्षमणीयम्unpardonable
अक्षमणीयम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Roota- (नञ्) + kṣamaṇīya (प्रातिपदिक)
Formनञ्-समासपूर्वक-विशेषणम्; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्; 'माम्' इति विशेष्यस्य विशेषणम्
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचनम्
नयिष्यतिwill lead
नयिष्यति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootnī (धातु)
Formलृट् (simple future), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, एकवचनम्
यमक्षयम्to Yama's abode
यमक्षयम्:
Gati/Karma (गति/कर्म)
TypeNoun
Rootyama (प्रातिपदिक) + kṣaya (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (यमस्य क्षयः/आलयः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्; गत्यर्थे कर्म/लक्ष्यस्थानम्

If Rama goes to the forest, the god of death will conduct me to his abode, for condemned by the entire world, I shall not be forgiven (even by Yama).

D
Daśaratha
R
Rāma (Rāghava)
Y
Yama
F
forest (vana)

FAQs

A king’s moral accountability: Daśaratha fears public condemnation and karmic consequence if he becomes the cause of the righteous heir’s exile.

Daśaratha foresees that sending Rāma away will bring him unbearable shame and grief, culminating in death.

Daśaratha’s awareness of moral consequence (loka-nindā and inner guilt), even amid weakness and compulsion.