Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

लोकसमुत्पत्ति-वर्णनम् तथा इक्ष्वाकुवंश-प्रशंसा

Cosmogony and Ikshvaku Genealogy as Counsel to Rama

अनरण्यान्महाबाहुः पृथु राजा बभूव ह।तस्मात्पृथोमेहाराजस्त्रिशङ्कुरुदपद्यत।।।।स सत्यवचनाद् वीर: स‌शरीरो दिवं गतः।

anaraṇyān mahābāhuḥ pṛthu rājā babhūva ha |

tasmāt pṛthor mahārājas triśaṅkur udapadyata ||

sa satyavacanād vīraḥ saśarīro divaṃ gataḥ |

അനരണ്യനിൽ നിന്ന് മഹാബാഹുവായ പൃഥു രാജാവ് ജനിച്ചു; പൃഥുവിൽ നിന്ന് മഹാരാജാവ് ത്രിശങ്കു ഉദിച്ചു. ആ വീരൻ ത്രിശങ്കു സത്യവചനത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ ശരീരസഹിതം സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി.

अनरण्यात्from Anaraṇya
अनरण्यात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootअनरण्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन
महाबाहुःmighty-armed
महाबाहुः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहा + बाहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय
पृथुःPṛthu
पृथुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपृथु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम
राजाking
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
बभूवbecame/was
बभूव:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
indeed
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formअव्यय; पदपूरण/अनुस्मारक (expletive particle)
तस्मात्from him
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी (Ablative), एकवचन; सर्वनाम
पृथोःof Pṛthu
पृथोः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपृथु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
महाराजःgreat king
महाराजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा + राजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय
त्रिशङ्कुःTriśaṅku
त्रिशङ्कुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रिशङ्कु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम
उदपद्यतwas born, arose
उदपद्यत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउद्+√पद् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सत्यवचनात्because of truthfulness
सत्यवचनात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootसत्य + वचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष: सत्यं वचनं यस्य/सत्यवचनम् (truthful speech); तस्मात् (because of)
वीरःhero
वीरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपाधि (epithet)
सशरीरःwith his body
सशरीरः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootस + शरीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष: शरीरसहितः (with body)
दिवम्to heaven
दिवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन
गतःwent, ascended
गतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formक्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'gone/ascended'

Mighty-armed king Prithu was the son of Anaranya and Prithu was father of the great king Trishanku. That heroic Trishanku, on account of his truthfulness ascended the heaven with his physical body.

A
Anaraṇya
P
Pṛthu
T
Triśaṅku
S
Svarga (Heaven)

FAQs

Satya as dharma: truthfulness (keeping one’s word) is presented as a force that elevates a person beyond ordinary limits.

The speaker cites ancestral exempla, moving through the Ikṣvāku line, to underscore the tradition of virtue and truth.

Triśaṅku’s satya-niṣṭhā (steadfastness in truth), portrayed as spiritually transformative.