Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 102, Shloka 22

पितृमरणश्रवणं जलक्रिया च

Hearing of Daśaratha’s death and the libation rites at Mandākinī

ततो नित्यानुगस्तेषां विदितात्मा महामतिः।मृदुर्दान्तश्च कान्तश्च रामे च दृढभक्तिमान्।।।।सुमन्त्र स्तैर्नृपसुतैस्सार्धमाश्वस्य राघवम्।अवातारयदालम्ब्य नदीं मन्दाकिनीं शिवाम्।।।।

tato nityānugas teṣāṃ viditātmā mahāmatiḥ | mṛdur dāntaś ca śāntaś ca rāme ca dṛḍhabhaktimān ||

അതിനുശേഷം അവരെ നിത്യവും അനുഗമിക്കുന്ന, ആത്മതത്ത്വം അറിഞ്ഞ, മഹാമതിയായ, മൃദുവും ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹമുള്ളവനും ശാന്തനുമായ, രാമനിൽ ദൃഢഭക്തിയുള്ള സുമന്ത്രൻ അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു.

ततःthen/thereafter
ततः:
Kāla (काल; temporal)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formकाल/क्रमवाचक अव्यय (then/thereafter)
नित्य-अनुगःconstant follower
नित्य-अनुगः:
Karta (कर्ता; subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootनित्य (प्रातिपदिक) + अनुग (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय: नित्यः अनुगः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (सुमन्त्रः)
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध; of them)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम; प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन
विदित-आत्माone of known/realized self
विदित-आत्मा:
Karta (कर्ता; subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootविदित (कृदन्त; √विद्) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि: विदितः आत्मा यस्य सः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (सुमन्त्रः)
महामतिःgreat-minded
महामतिः:
Karta (कर्ता; subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootमहामति (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय: महती मतिः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (सुमन्त्रः)
मृदुःgentle
मृदुः:
Karta (कर्ता; subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootमृदु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (सुमन्त्रः)
दान्तःself-controlled
दान्तः:
Karta (कर्ता; subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootदान्त (प्रातिपदिक; √दम्-निष्पन्न)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक (conjunction)
शान्तःcalm
शान्तः:
Karta (कर्ता; subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootशान्त (प्रातिपदिक; √शम्-निष्पन्न)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक
रामेin/for Rama
रामे:
Adhikarana (अधिकरण; locus of devotion)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक
दृढ-भक्तिमान्firmly devoted
दृढ-भक्तिमान्:
Karta (कर्ता; subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootदृढ (प्रातिपदिक) + भक्ति (प्रातिपदिक) + मतुप् (प्रत्यय)
Formतत्पुरुष/कर्मधारय-भाव: दृढा भक्ति यस्य; मतुप्-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
सुमन्त्रःSumantra
सुमन्त्रः:
Karta (कर्ता; subject)
TypeNoun
Rootसुमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तैःwith those
तैः:
Saha/Instrument (सह/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम; प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/करण), बहुवचन
नृप-सुतैःwith the princes
नृप-सुतैः:
Saha (सह; accompaniment)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक) + सुत (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: नृपस्य सुताः; पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
सार्धम्together with
सार्धम्:
Saha (सह; accompaniment marker)
TypeIndeclinable
Rootसार्धम् (अव्यय)
Formसहार्थक अव्यय (with/together)
आश्वास्यhaving comforted
आश्वास्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण; prior action)
TypeVerb
Rootश्वस् (धातु) उपसर्ग-आ + णिच्? (आश्वासयति) + ल्यप्
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया: ‘आश्वास्य’
राघवम्Rama (Raghava)
राघवम्:
Karma (कर्म; object of āśvāsya/avātārayat)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अवातारयत्made (them) descend / helped down
अवातारयत्:
Kriyā (क्रिया; main verb)
TypeVerb
Rootतॄ (धातु; तरति) उपसर्ग-अव + णिच् (causative)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिजन्त: ‘अव-तारयति’ = cause to descend
आलम्ब्यhaving held onto
आलम्ब्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण; means/manner)
TypeVerb
Rootलम्ब् (धातु) उपसर्ग-आ + ल्यप्
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund): ‘having taken hold (of)’
नदीम्river
नदीम्:
Karma (कर्म; goal/object of descent)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
मन्दाकिनीम्Mandakini
मन्दाकिनीम्:
Karma (कर्म; apposition)
TypeNoun
Rootमन्दाकिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; नदीम् इत्यस्य विशेषण/विशेष्यभाव
शिवाम्auspicious
शिवाम्:
Karma (कर्म; object-qualifier)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (नदीम्/मन्दाकिनीम्)

Thereafter, their constant follower Sumantra who was conversant in spiritual knowledge, a high-minded person, soft-natured, self-controlled, tranquil-minded and staunchly devoted to Rama consoled him. Holding the hands of the princes, Sumantra helped their descent into the auspicious river Mandakini for taking bath.

S
Sumantra
R
Rāma

FAQs

Dharma here is expressed as loyal service (sevā) and steady devotion: Sumantra remains a constant attendant and supports Rāma in grief, showing that righteousness includes compassionate duty toward those in distress.

After the shock and sorrow surrounding Daśaratha’s death, Sumantra stays with the princes and consoles Rāma as they proceed with rites near the Mandākinī region.

Sumantra’s virtues—gentleness, self-control, tranquility, and steadfast devotion—are highlighted as ideals for a counselor-servant devoted to dharma.