Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

पम्पादर्शनम्

Vision of Lake Pampā and the Turn toward Sugrīva

पुष्पितोपवनोपेतां सालचम्पकशोभिताम्।।3.75.22।।षट्पदौघसमाविष्टां श्रीमतीमतुलप्रभाम्।स्फटिकोपमतोयाढ्यां श्लक्ष्णवालुकसन्तताम्।।3.75.23।।स तां दृष्ट्वा पुनः पम्पां पद्मसौगन्घिकैर्युताम्।इत्युवाच तदा वाक्यं लक्ष्मणं सत्यविक्रमः।।3.75.24।।

puṣpitopavanopetāṃ sālacampakaśobhitām || 3.75.22 ||

ṣaṭpadaughasamāviṣṭāṃ śrīmatīm atulaprabhām |

sphaṭikopamatoyāḍhyāṃ ślakṣṇavālukasantatām || 3.75.23 ||

sa tāṃ dṛṣṭvā punaḥ pampāṃ padmasaugandhikair yutām |

ity uvāca tadā vākyaṃ lakṣmaṇaṃ satyavikramaḥ || 3.75.24 ||

പുഷ്പിതമായ ഉപവനങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും, ശാല-ചമ്പകവൃക്ഷങ്ങളാൽ ശോഭിതവുമായതും, തേൻചീറ്റകളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ മുഴങ്ങുന്നതുമായ, ശ്രീമതിയും അതുലപ്രഭയും ഉള്ളതുമായ; സ്ഫടികസമാനമായ നിർമ്മലജലത്തിൽ സമൃദ്ധവും, മൃദുവായി തിളങ്ങുന്ന മണൽത്തീരങ്ങൾ നീണ്ടുനില്ക്കുന്നതുമായ പമ്പയെ വീണ്ടും ദർശിച്ചു—പദ്മങ്ങളുടെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ ആ പമ്പയെ കണ്ടപ്പോൾ—സത്യവിക്രമനായ ശ്രീരാമൻ അപ്പോൾ ലക്ഷ്മണനോട് ഇങ്ങനെ വചനം പറഞ്ഞു.

सःhe
सः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
ताम्her/that (lake)
ताम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वक्रिया (absolutive relation)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + त्वा (कृदन्त-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive); पूर्वकालिक क्रिया (prior action)
पुनःagain
पुनः:
काल/पुनरावृत्ति (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
पम्पाम्Pampā
पम्पाम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootपम्पा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
पद्मसौगन्धिकैःwith fragrant lotuses
पद्मसौगन्धिकैः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootपद्म + सौगन्धिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural); समासः तत्पुरुष (determinative) = पद्मानां सौगन्धिकाः (fragrant lotuses)
युताम्endowed/filled
युताम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formकृदन्तः क्त-प्रत्ययान्त (PPP); स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); विशेषण (adjective) पम्पाम् इत्यस्य
इतिthus
इति:
वाक्यचिह्न (quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यपरिसमाप्ति-निपात (quotative particle)
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (verbal action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपद
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (temporal)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb of time)
वाक्यम्words/speech
वाक्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
लक्ष्मणम्to Lakṣmaṇa
लक्ष्मणम्:
सम्प्रदान (Sampradāna/Recipient)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
सत्यविक्रमः(Rāma) whose prowess is true
सत्यविक्रमः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootसत्य + विक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); बहुव्रीहि-समास (possessive) = सत्यः विक्रमः यस्य सः (he whose prowess is true); सः इत्यस्य विशेषण/उपाधि

There were lovely pleasure-gardens in full bloom filled with sal and champk trees. Honeybees on flowers looked lovely and bright. The waters were crystal-clear and fragrant with lotuses.The soft sands on the banks of Pampa gleamed. Rama saw them again and again and described them to Lakshmana.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
P
Pampā (lake)
P
padma (lotus)
ṣaṭpada (bees)
S
sāla
C
campaka

FAQs

Truth as the foundation of strength: the epithet satyavikrama highlights that righteous power is anchored in Satya, not mere force.

At Lake Pampā, Rāma repeatedly observes its beauty and fragrance and then begins speaking to Lakṣmaṇa.

Rāma’s satya-niṣṭhā (commitment to truth) and attentive, contemplative awareness of his surroundings.